Yasal Mirasçılar ve Miras Payları
İçindekiler
- Türk hukukunda yasal mirasçılık, kan hısımlığına dayanan zümre sistemi ve sağ kalan eşin mirasçılığı esasına göre belirlenmektedir.
- Önce gelen zümrede mirasçı bulunması hâlinde sonraki zümrelere miras kalmamaktadır.
- Sağ kalan eşin payı, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişmektedir.
- Saklı paylı mirasçıların payları, mirasbırakanın ölüme bağlı tasarruflarıyla belirli bir oranın altına düşürülememektedir.
1. Konunun Genel Çerçevesi
Bir kişinin ölümüyle birlikte malvarlığı, kanun gereği mirasçılarına geçmektedir. Mirasbırakan vasiyetname veya miras sözleşmesi gibi bir ölüme bağlı tasarruf yapmamışsa, mirasın kimlere ve hangi oranlarda geçeceği Türk Medeni Kanunu'nun yasal mirasçılığa ilişkin hükümlerine göre belirlenmektedir.
Ölüme bağlı tasarruf yapılmış olsa bile, yasal mirasçılık kuralları önemini korumaktadır. Zira bazı yasal mirasçıların saklı payları bulunmakta ve mirasbırakan bu payları ihlal edecek şekilde tasarrufta bulunamamaktadır. Bu nedenle yasal mirasçıların ve paylarının doğru tespit edilmesi, miras paylaşımının ve olası uyuşmazlıkların temelini oluşturmaktadır.
Yasal mirasçılık kurallarının bilinmesi, yalnızca ölüm sonrasında değil, kişinin hayattayken malvarlığına ilişkin planlama yapması bakımından da önem taşımaktadır. Mirasbırakan, saklı payları gözeterek vasiyetname veya miras sözleşmesiyle mirasın paylaşımına yön verebilmektedir. Bu tür bir planlama yapılmaması hâlinde miras, Kanun'daki kurallara göre paylaşılmakta ve mirasçılar arasında paylı veya elbirliği mülkiyeti ilişkisi doğmaktadır.
2. Hukuki Dayanak
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu: TMK m.495 (altsoy), TMK m.496 (ana ve baba), TMK m.497 (büyük ana ve büyük baba), TMK m.498 (evlilik dışı hısımlar), TMK m.499 (sağ kalan eş), TMK m.500 (evlatlık), TMK m.501 (Devlet), TMK m.505-506 (tasarruf oranı ve saklı paylar), TMK m.598 (mirasçılık belgesi)
- 1512 sayılı Noterlik Kanunu (noterlerce mirasçılık belgesi verilmesi)
3. Kanundaki Düzenleme
Birinci Zümre: Altsoy
TMK m.495 uyarınca mirasbırakanın mirasçıları, öncelikle altsoyudur. Çocuklar eşit paylarla mirasçı olmaktadır. Mirasbırakandan önce ölmüş olan çocukların yerini, her derecede halefiyet yoluyla onların altsoyu almaktadır.
İkinci Zümre: Ana ve Baba
TMK m.496 uyarınca altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirasçıları, ana ve babasıdır. Ana ve baba eşit paylarla mirasçı olmaktadır. Mirasbırakandan önce ölmüş olan ana ve babanın yerlerini, her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoyları, yani mirasbırakanın kardeşleri ve onların altsoyu almaktadır.
Üçüncü Zümre: Büyük Ana ve Büyük Baba
TMK m.497 uyarınca altsoyu, ana ve babası ve onların altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirasçıları büyük ana ve büyük babalarıdır. Bu zümrede halefiyet, büyük ana ve büyük babaların çocuklarıyla sınırlı tutulmuştur.
Sağ Kalan Eş
TMK m.499 uyarınca sağ kalan eş, birlikte bulunduğu zümreye göre mirasçı olmaktadır. Altsoy ile birlikte mirasçı olursa mirasın dörtte biri, ana ve baba zümresi ile birlikte mirasçı olursa mirasın yarısı, büyük ana ve büyük babalar ve onların çocukları ile birlikte mirasçı olursa mirasın dörtte üçü, bunlar da yoksa mirasın tamamı eşe kalmaktadır.
Evlilik Dışı Hısımlar ve Evlatlık
TMK m.498 uyarınca evlilik dışı hısımlar, babalık bağının tanıma veya hâkim hükmüyle kurulmuş olması hâlinde evlilik içi hısımlar gibi mirasçı olmaktadır. TMK m.500 uyarınca evlatlık ve altsoyu, evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olmakta; evlatlığın kendi ailesindeki mirasçılığı da devam etmektedir.
Saklı Paylar
TMK m.506 uyarınca altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babanın her biri için yasal miras payının dörtte biri saklı paydır. Sağ kalan eşin saklı payı, altsoy veya ana ve baba zümresi ile birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde ise yasal miras payının dörtte üçüdür. Mirasbırakan, saklı paylar dışında kalan tasarruf oranında serbestçe tasarrufta bulunabilmektedir.
4. Uygulamada Süreç
- Nüfus kayıtlarının incelenmesi: Mirasbırakanın ve mirasçıların nüfus kayıtları, ölüm tarihleri ve hısımlık ilişkileri tespit edilmektedir.
- Ölüme bağlı tasarrufların araştırılması: Vasiyetname veya miras sözleşmesi bulunup bulunmadığı araştırılmaktadır.
- Mirasçılık belgesinin alınması: Mirasçılık belgesi notere veya sulh hukuk mahkemesine başvurularak alınmaktadır.
- Terekenin tespiti: Mirasbırakanın taşınmazları, banka hesapları, araçları, şirket payları ve borçları belirlenmektedir.
- Vergi beyannamesi: Veraset ve intikal vergisi beyannamesi Kanun'da öngörülen süre içinde verilmektedir.
- Paylaşım: Mirasçılar arasında anlaşma ile paylaşım yapılmakta, anlaşma sağlanamazsa ortaklığın giderilmesi yoluna gidilmektedir.
5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci
Mirasçılık belgesi, mirasçıların talebi üzerine noter veya sulh hukuk mahkemesi tarafından verilmektedir. Mirasçılar arasında uyuşmazlık bulunması veya yabancı unsur gibi nedenlerle noterin belge veremediği hâllerde sulh hukuk mahkemesine başvurulmaktadır.
Ortaklığın giderilmesi davaları sulh hukuk mahkemesinde, tenkis ve mirasçılık belgesinin iptali davaları ise asliye hukuk mahkemesinde görülmektedir. Mirasın paylaşımına ilişkin davalarda yetkili mahkeme kural olarak mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir.
6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar
- Mirasçılık belgesi aksi ispat edilinceye kadar geçerli olup belgenin iptali her zaman istenebilmektedir.
- Saklı payın ihlali hâlinde tenkis davası Kanun'da öngörülen hak düşürücü süreler içinde açılmalıdır.
- Mirasın reddi için Kanun'da öngörülen süre, mirasçılığın öğrenilmesinden itibaren işlemektedir.
- Veraset ve intikal vergisi beyannamesinin süresinde verilmemesi vergisel yaptırımlara yol açabilmektedir.
- Kardeşlerin saklı payı bulunmamaktadır; mirasbırakan kardeşlerini ölüme bağlı tasarrufla mirastan yoksun bırakabilmektedir.
7. Sonuç
Yasal mirasçılık kuralları, mirasın kimlere ve hangi oranlarda geçeceğini belirleyen temel düzenlemelerdir. Mirasçıların ve paylarının doğru tespit edilmesi, saklı payların gözetilmesi ve mirasçılık belgesinin zamanında alınması, paylaşım sürecinin sağlıklı yürütülmesine ve mirasçılar arasındaki uyuşmazlıkların önlenmesine katkı sağlamaktadır.
Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.
8. Akademik Kaynaklar
Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.
Aramada kullanılabilecek terim: Yasal mirasçılar ve miras payları
DergiPark'ta yayımlanan hakemli makalelere ücretsiz olarak erişilebilmektedir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır. Yeni yazılar LinkedIn sayfasında da paylaşılmaktadır.