Dijital Miras: Sosyal Medya Hesapları ve Dijital Varlıklar

1. Konunun Genel Çerçevesi

Günümüzde kişilerin malvarlığının önemli bir kısmı dijital ortamda bulunmaktadır. Kripto varlıklar, elektronik para hesapları, çevrim içi mağazalar, gelir getiren sosyal medya hesapları, alan adları, dijital içerikler ve bulut depolama alanlarındaki dosyalar bu kapsamda yer almaktadır. Bunun yanında e-posta ve sosyal medya hesapları, ölen kişinin anılarını ve yazışmalarını barındırmaktadır.

Kişinin ölümüyle birlikte bu varlıkların ve hesapların akıbeti, mirasçılar için çoğu zaman belirsizlik yaratmaktadır. Türk Medeni Kanunu'nda dijital mirasa ilişkin özel bir düzenleme bulunmamakla birlikte, miras hukukunun genel ilkeleri bu varlıklara da uygulanmaktadır.

Uygulamada mirasçılar, mirasbırakanın hangi platformlarda hesabı veya varlığı bulunduğunu çoğu zaman bilmemektedir. Özellikle kripto varlıklarda, varlığın varlığından haberdar olunmaması veya erişim bilgilerinin bulunamaması, değerli varlıkların kalıcı olarak kaybedilmesine yol açabilmektedir. Bu nedenle dijital miras, hem ölüm sonrası işlemler hem de kişinin hayattayken yapacağı planlama bakımından ele alınmalıdır.

2. Hukuki Dayanak

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu: TMK m.599 (mirasın kazanılması ve külli halefiyet), TMK m.24 (kişilik hakkının korunması), TMK m.531 vd. (ölüme bağlı tasarruf şekilleri), TMK m.550 vd. (vasiyeti yerine getirme görevlisi), TMK m.598 (mirasçılık belgesi)
• 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu: FSEK m.63 (eser sahibinin haklarının mirasçılara geçişi)
• 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu: TCK m.130 (kişinin hatırasına hakaret)

3. Kanundaki Düzenleme

Külli Halefiyet

TMK m.599 uyarınca mirasçılar, mirasbırakanın ölümüyle mirası bir bütün olarak kanun gereği kazanmaktadır. Mirasbırakanın alacakları, mülkiyet ve diğer ayni hakları ile zilyetliğindeki şeyler mirasçılara geçmektedir. Kripto varlıklar, elektronik para hesaplarındaki bakiyeler, çevrim içi mağazalardan doğan alacaklar ve alan adları gibi ekonomik değeri bulunan dijital varlıklar da bu ilke çerçevesinde mirasa dahil olmaktadır.

Kişiliğe Sıkı Sıkıya Bağlı Haklar

Kişiye sıkı sıkıya bağlı haklar mirasçılara geçmemektedir. Bu nedenle ölen kişinin özel yazışmalarının ve kişisel hesaplarının içeriğine mirasçıların sınırsız biçimde erişebileceği kabul edilmemektedir. Bunun yanında ölen kişinin hatırası da hukuken korunmakta; TCK m.130 ölmüş bir kişinin hatırasına karşı hakareti suç olarak düzenlemektedir.

Platform Sözleşmeleri

Sosyal medya ve e-posta hizmet sağlayıcıları, kullanıcı sözleşmelerinde ölüm hâlinde hesabın kapatılması, anma hesabına dönüştürülmesi veya önceden belirlenen bir kişiye erişim verilmesi gibi seçenekler düzenlemektedir. Mirasçıların bu hesaplar üzerindeki talepleri, söz konusu sözleşmeler ve uygulanacak hukuk dikkate alınarak değerlendirilmektedir.

Fikri Haklar

FSEK m.63 uyarınca eser sahibinin mali hakları, Kanun'da öngörülen koruma süresi boyunca mirasçılara geçmektedir. Ölen kişinin yayımladığı kitaplar, müzikler, fotoğraflar, videolar ve yazılımlar üzerindeki haklar ile bunlardan elde edilen gelirler de bu kapsamda değerlendirilmektedir.

4. Uygulamada Süreç

1. Dijital varlıkların tespiti: Mirasbırakanın banka dışı ödeme hesapları, kripto varlık platformları, cüzdanlar, çevrim içi mağazaları ve gelir getiren hesapları araştırılmaktadır.
2. Mirasçılık belgesinin alınması: Platformlara başvurularda kullanılmak üzere mirasçılık belgesi alınmaktadır.
3. Platformlara başvuru: Ölüm belgesi ve mirasçılık belgesiyle birlikte platformların ölüm hâline ilişkin prosedürleri işletilmektedir.
4. Kripto varlıklara erişim: Platformda tutulan varlıklar için platforma başvurulmakta, kişisel cüzdanlarda ise erişim bilgilerinin bulunup bulunmadığı araştırılmaktadır.
5. Paylaşım: Ekonomik değeri bulunan dijital varlıklar, diğer tereke unsurlarıyla birlikte paylaşıma dahil edilmektedir.
6. Önceden planlama: Kişinin hayattayken dijital varlıklarının listesini hazırlaması, vasiyetnamede düzenleme yapması ve platformların sunduğu vasi kişi belirleme araçlarını kullanması önerilmektedir.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Mirasçılık belgesi noter veya sulh hukuk mahkemesi tarafından verilmektedir. Mirasçılar arasında dijital varlıkların paylaşımına ilişkin uyuşmazlıklar, miras hukukunun genel hükümlerine göre görevli mahkemede görülmektedir. Mirasın paylaşımına ilişkin davalarda mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.

Yurt dışında yerleşik platformlara karşı ileri sürülecek taleplerde, platformun kullanıcı sözleşmesindeki uygulanacak hukuk ve yetki hükümleri ile milletlerarası özel hukuk kuralları ayrıca değerlendirilmektedir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Bazı platformlar, uzun süre kullanılmayan hesapları belirli süre sonunda kapatabildiğinden mirasçıların gecikmeden başvurması önem taşımaktadır.
• Kripto varlıklarda erişim bilgilerinin bilinmemesi hâlinde varlıkların geri kazanılması mümkün olmayabilmektedir.
• Vasiyetnameye şifre ve erişim bilgisi yazılması, vasiyetnamenin açılması sırasında bu bilgilerin geniş bir çevreye açıklanması riskini doğurabilmektedir; bu bilgilerin güvenli biçimde saklanması gerekmektedir.
• Mirası reddetmek isteyen mirasçıların dijital varlıkları kullanması, mirasın kabul edildiği sonucunu doğurabilmektedir.
• Dijital varlıklar veraset ve intikal vergisi bakımından da beyan kapsamında değerlendirilmektedir.
• Mirasbırakanın gelir getiren hesaplarından elde edilen gelirlerin mirasçılar arasında nasıl paylaşılacağı, paylaşım anlaşmasında açıkça düzenlenmelidir.

7. Sonuç

Dijital varlıklar, mirasın giderek daha önemli bir parçası hâline gelmektedir. Ekonomik değeri bulunan varlıkların mirasçılara geçtiği, ancak kişisel hesap ve yazışmalarda kişilik haklarının ve platform sözleşmelerinin dikkate alınması gerektiği unutulmamalıdır. Kişinin hayattayken dijital varlıklarını listelemesi ve bu konuda yazılı düzenleme yapması, mirasçıların hak kaybına uğramasını önlemektedir.

Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır. Yeni yazılar LinkedIn sayfasında da paylaşılmaktadır.

← Miras Hukuku