Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı): Noterden ve Mahkemeden Alınması

1. Konunun Genel Çerçevesi

Bir kişinin ölümüyle birlikte mirası, kanun gereği mirasçılarına geçmektedir. Ancak mirasçıların banka hesaplarındaki paraları çekebilmesi, tapuda intikal işlemlerini yapabilmesi veya terekeye ilişkin davaları açabilmesi için mirasçı sıfatlarını resmi bir belgeyle göstermeleri gerekmektedir. Bu belge, uygulamada "veraset ilamı" olarak da bilinen mirasçılık belgesidir.

Mirasçılık belgesi, mirasbırakanın yasal mirasçılarını ve her birinin miras payını göstermektedir. Belgede, varsa vasiyetname ile atanmış mirasçılar da yer alabilmektedir.

2. Hukuki Dayanak

Mirasçılık belgesine ilişkin başlıca düzenlemeler şunlardır:

• Mirasçılık belgesi: TMK m.598
• Yasal mirasçılar ve miras payları: TMK m.495-501
• Mirasın geçmesi ve açılması: TMK m.575-576
• Noterlerin mirasçılık belgesi düzenleme yetkisi: 1512 sayılı Noterlik Kanunu'nun ilgili hükümleri
• Yetkili mahkemeye ilişkin özel hüküm: HMK m.11
• Çekişmesiz yargı işleri: HMK m.382 ve devamı

3. Kanundaki Düzenleme

Belgenin Niteliği

TMK m.598 uyarınca sulh mahkemesi, yasal mirasçılara istemleri üzerine mirasçı olduklarını gösteren bir belge vermektedir. Atanmış mirasçılar da, vasiyetname yasal mirasçılara ve ilgililere tebliğ edildikten sonra kanunda öngörülen süre içinde itiraz edilmemişse belge talep edebilmektedir.

Mirasçılık belgesi aksi ispat edilinceye kadar geçerlidir. İlgililer, belgenin gerçeğe aykırı olduğunu ileri sürerek her zaman iptalini isteyebilmektedir.

Yasal Mirasçılar

Türk Medeni Kanunu'nda yasal mirasçılar zümre sistemine göre belirlenmektedir:

• Birinci zümre: Mirasbırakanın altsoyu (çocukları, torunları)
• İkinci zümre: Ana ve baba ile onların altsoyu (kardeşler, yeğenler)
• Üçüncü zümre: Büyükana ve büyükbabalar ile onların altsoyu

Sağ kalan eş, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre pay almaktadır. Altsoy ile birlikte mirasçı olursa mirasın dörtte biri, ana ve baba zümresi ile birlikte mirasçı olursa mirasın yarısı, büyükana ve büyükbaba zümresi ile birlikte mirasçı olursa dörtte üçü eşe düşmektedir. Bu zümrelerden kimse yoksa mirasın tamamı eşe kalmaktadır (TMK m.499). Hiç mirasçı bulunmaması hâlinde miras Devlete geçmektedir.

Noterden Mirasçılık Belgesi

Noterlik Kanunu'nda yapılan düzenlemeyle noterlere de mirasçılık belgesi düzenleme yetkisi tanınmıştır. Noter, nüfus kayıtları üzerinden mirasçıları ve paylarını belirleyerek belge düzenlemektedir. Ancak nüfus kayıtlarının yeterli olmaması, yabancılık unsuru bulunması veya kanunda sayılan diğer durumlarda noterce belge düzenlenememekte; bu hâllerde sulh hukuk mahkemesine başvurulması gerekmektedir.

4. Uygulamada Süreç

1. Mirasçılardan herhangi biri, diğer mirasçıların katılımı gerekmeksizin tek başına başvuru yapabilmektedir.
2. Noterden alınacaksa, başvuran mirasçı kimlik belgesiyle herhangi bir notere başvurmaktadır. Noter, nüfus kayıtlarını sistem üzerinden incelemekte ve belgeyi düzenlemektedir.
3. Mahkemeden alınacaksa, sulh hukuk mahkemesine dilekçe ile başvurulmakta, harç ve gider avansı yatırılmaktadır.
4. Mahkeme nüfus kayıtlarını getirtmekte, gerekli görürse tanık dinlemekte ve kayıtlardaki eksikliklerin giderilmesini istemektedir.
5. Mahkeme, çekişmesiz yargı kapsamında genellikle duruşma yapmaksızın veya kısa bir duruşma ile karar vermektedir.
6. Düzenlenen belge ile bankalar, tapu müdürlükleri, vergi daireleri ve diğer kurumlar nezdinde işlem yapılabilmektedir.

Belgenin gerçeğe aykırı olması hâlinde, örneğin nüfus kaydında görünmeyen bir mirasçının bulunması veya bir mirasçının ölüm tarihinin hatalı olması durumunda, mirasçılık belgesinin iptali ve yeni belge verilmesi için dava açılabilmektedir.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Mirasçılık belgesi verilmesi çekişmesiz yargı işi olup, bu taleplerde görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir. Noterler de kanundaki sınırlar içinde bu belgeyi düzenleyebilmektedir. Uygulamada mirasçının bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesine de başvuru yapılabilmekte olup, yetki konusunun başvuru öncesinde kontrol edilmesi yarar sağlamaktadır.

Mirasçılık belgesinin iptali davası ise çekişmeli bir dava olup asliye hukuk mahkemesinde görülmektedir. Bu dava bakımından HMK m.11 uyarınca mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Mirasçılık belgesi alınması için kanunda belirli bir süre öngörülmemiştir. Ancak mirasın reddi ve veraset ve intikal vergisi beyannamesi gibi işlemler için kanunda öngörülen süreler bulunmaktadır.
• Veraset ve intikal vergisi beyannamesinin, ölümün gerçekleştiği yere ve mirasçıların bulunduğu yere göre farklılaşan, kanunda öngörülen süre içinde verilmesi gerekmektedir.
• Mirasçılık belgesinin alınması, mirasın kabul edildiği anlamına gelmemektedir. Ancak tereke mallarına el atılması, ret hakkını ortadan kaldırabilmektedir.
• Mirasbırakanın vasiyetnamesi varsa, belgenin buna göre düzenlenmesi gerekmekte; bu durumda vasiyetnamenin açılması süreci beklenmektedir.
• Mirasın reddi kararı bulunan mirasçılar, belgede buna göre gösterilmektedir.
• Masraf kalemleri arasında noter ücreti veya mahkeme harçları ile tebligat giderleri bulunmaktadır; bu tutarlar her yıl yeniden belirlenmektedir.

7. Sonuç

Mirasçılık belgesi, mirasa ilişkin tüm işlemlerin başlangıç noktasıdır. Noterden kısa sürede alınabilmesi kolaylık sağlamakla birlikte, nüfus kayıtlarında eksiklik, yabancılık unsuru veya vasiyetname bulunan durumlarda mahkeme yoluna gidilmesi gerekmektedir.

Belgenin doğru düzenlenmesi, sonraki paylaşım, tapu ve vergi işlemlerinin sağlıklı yürütülmesi bakımından önem taşımaktadır. Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır.

← Miras Hukuku