Şirketin Tasfiyesi ve Ticaret Sicilinden Terkin

1. Konunun Genel Çerçevesi

Faaliyetini sürdürmeyen veya ortakları tarafından kapatılmasına karar verilen bir şirket, ticaret sicilinden tek bir işlemle silinememektedir. Şirketin önce sona ermesi, ardından tasfiye edilmesi ve tasfiye tamamlandıktan sonra sicilden terkin edilmesi gerekmektedir.

Tasfiye sürecinin amacı, şirketin alacaklılarının korunması ve kalan malvarlığının pay sahipleri arasında hakkaniyete uygun şekilde paylaştırılmasıdır. Bu süreç boyunca şirket, unvanına "tasfiye hâlinde" ibaresini ekleyerek tüzel kişiliğini korumaktadır. Usulüne uygun yapılmayan tasfiyeler, yöneticiler ve tasfiye memurları bakımından kişisel sorumluluk doğurabilmektedir.

2. Hukuki Dayanak

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: TTK m.529 (anonim şirketin sona erme sebepleri), TTK m.531 (haklı sebeple fesih), TTK m.533-548 (tasfiye hükümleri), TTK m.636 (limited şirketin sona ermesi), TTK m.643 (limited şirkette anonim şirket hükümlerine atıf)
• Ticaret Sicili Yönetmeliği
• 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (işi bırakma bildirimi ve tasfiye dönemi vergilendirmesi)
• 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu (tasfiye dönemi kazancı)

3. Kanundaki Düzenleme

Sona Erme Sebepleri

TTK m.529 uyarınca anonim şirket; esas sözleşmede öngörülen sürenin dolması, şirketin amacının gerçekleşmesi veya gerçekleşmesinin imkânsız hâle gelmesi, esas sözleşmede öngörülen diğer sebeplerin ortaya çıkması, genel kurulun kararı, iflasın açılması ve kanunda öngörülen diğer hâllerde sona ermektedir. Limited şirketler bakımından TTK m.636 benzer sebepleri düzenlemektedir.

TTK m.531 uyarınca haklı sebeplerin varlığı hâlinde, sermayenin belirli bir oranını temsil eden pay sahipleri şirketin feshini mahkemeden isteyebilmektedir. Mahkeme, fesih yerine pay sahibinin paylarının değerinin ödenerek şirketten çıkarılmasına veya duruma uygun başka bir çözüme de karar verebilmektedir.

Tasfiye Süreci

Sona erme kararından sonra tasfiye memurları atanmaktadır. Tasfiye memurları, şirketin devam eden işlerini bitirmek, alacaklarını tahsil etmek, borçlarını ödemek ve malvarlığını paraya çevirmekle görevlidir. Göreve başlarken şirketin malvarlığı durumunu gösteren bir açılış bilançosu ve envanter düzenlemektedirler.

Alacaklılar, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde yapılan ilanlarla ve şirketin internet sitesi aracılığıyla alacaklarını bildirmeye çağrılmaktadır. Bilinen alacaklılara ayrıca bildirim yapılmaktadır. Borçların ödenmesinden sonra kalan malvarlığı, Kanun'da öngörülen bekleme süresi dolduktan sonra pay sahipleri arasında payları oranında dağıtılmaktadır.

Borca Batıklık

Tasfiye sırasında şirketin aktiflerinin borçları karşılamaya yetmediği anlaşılırsa, tasfiye memurlarının durumu mahkemeye bildirmesi gerekmektedir. Bu durumda süreç, iflas hükümlerine göre devam edebilmektedir.

Terkin ve İhya

Tasfiye tamamlandıktan sonra tasfiye memurları, şirketin unvanının ticaret sicilinden silinmesi için başvurmaktadır. Şirketin defter ve belgeleri, Kanun'da öngörülen süre boyunca saklanmak üzere bir kişiye veya kuruma tevdi edilmektedir. Silinmeden sonra şirkete ait bir malvarlığının veya tamamlanmamış bir işin ortaya çıkması hâlinde, ilgililerin talebiyle şirketin ihyası mahkemeden istenebilmektedir.

4. Uygulamada Süreç

1. Sona erme kararı: Genel kurulda tasfiyeye giriş kararı alınmakta ve tasfiye memurları seçilmektedir.
2. Tescil ve ilan: Karar ticaret siciline tescil ettirilmekte ve ilan edilmektedir; şirket unvanına "tasfiye hâlinde" ibaresi eklenmektedir.
3. Vergi dairesine bildirim: Tasfiye dönemine ilişkin vergisel bildirimler yapılmaktadır.
4. Açılış bilançosu: Tasfiye memurları envanter ve açılış bilançosu düzenlemektedir.
5. Alacaklılara çağrı: Alacaklılara çağrı ilanları Kanun'da öngörülen sayıda ve aralıkta yapılmaktadır.
6. Tasfiye işleri: Alacaklar tahsil edilmekte, borçlar ödenmekte, varlıklar paraya çevrilmektedir.
7. Dağıtım: Bekleme süresi dolduktan sonra kalan tutar pay sahiplerine dağıtılmaktadır.
8. Kapanış genel kurulu ve terkin: Tasfiye sonu bilançosu onaylanmakta ve şirketin sicilden silinmesi talep edilmektedir.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Sona erme, tasfiye ve terkin işlemleri, şirket merkezinin bağlı olduğu ticaret sicili müdürlüğü nezdinde yürütülmektedir. Haklı sebeple fesih davası, tasfiye memurlarının atanması veya azli, ihya davası ve tasfiye memurlarının sorumluluğuna ilişkin davalar asliye ticaret mahkemesinde görülmektedir. Yetkili mahkeme şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesidir.

Tasfiye sırasında borca batıklık tespit edilirse, iflas hükümlerinin uygulanması için yine asliye ticaret mahkemesine başvurulmaktadır.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Alacaklılara çağrı ilanları usulüne uygun yapılmadan veya bekleme süresi dolmadan yapılan dağıtım, tasfiye memurlarının kişisel sorumluluğunu doğurabilmektedir.
• Kamu alacakları (vergi ve sosyal güvenlik borçları) ödenmeden yapılan tasfiye, yöneticiler ve tasfiye memurları bakımından ayrıca sorumluluk riski taşımaktadır.
• Devam eden dava ve icra takipleri tasfiye süresince takip edilmeli, sonuçlanmadan terkin yoluna gidilmemelidir.
• Çalışanların iş sözleşmelerinin feshi ve kıdem tazminatı gibi yükümlülükler tasfiye planına dahil edilmelidir.
• Şirket defter ve belgelerinin saklanmasından sorumlu kişinin sicile bildirilmesi gerekmektedir.
• Tasfiye sürecinin uzaması, ilan ve vergi beyan yükümlülüklerinin her dönem yerine getirilmesini gerektirmektedir.

7. Sonuç

Şirketin kapatılması, alacaklıların korunmasına yönelik kurallarla çevrili, aşamalı bir süreçtir. Sona erme kararı, alacaklılara çağrı, borçların ödenmesi, dağıtım ve terkin adımlarının sırasıyla ve süreleri gözetilerek yürütülmesi, tasfiye memurlarının ve eski yöneticilerin ileride sorumlulukla karşılaşma riskini azaltmaktadır.

Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır. Yeni yazılar LinkedIn sayfasında da paylaşılmaktadır.

← Şirketler ve Ticaret Hukuku