Esas Sözleşme ve Esas Sözleşme Değişiklikleri

1. Konunun Genel Çerçevesi

Esas sözleşme, şirketin kimliğini ve işleyişini belirleyen temel belgedir. Şirketin ticaret unvanı, merkezi, işletme konusu, sermayesi, payları, yönetim ve temsil yapısı ile genel kurula ilişkin kurallar esas sözleşmede yer almaktadır. Şirket faaliyetlerinin gelişmesiyle birlikte bu unsurların değiştirilmesi ihtiyacı doğabilmektedir.

Merkez nakli, unvan değişikliği, işletme konusunun genişletilmesi, sermaye artırımı veya azaltımı, imtiyazlı pay oluşturulması ve yönetim kurulu yapısının değiştirilmesi en sık karşılaşılan esas sözleşme değişikliklerindendir. Bu değişikliklerin kanunda öngörülen usule uygun yapılmaması, kararın geçersizliğine veya tescilin reddine yol açabilmektedir.

2. Hukuki Dayanak

• TTK m.339: Anonim şirket esas sözleşmesinin asgari içeriği düzenlenmektedir.
• TTK m.408: Esas sözleşmenin değiştirilmesi genel kurulun devredilemez yetkileri arasında sayılmaktadır.
• TTK m.421: Anonim şirketlerde esas sözleşme değişikliği için toplantı ve karar nisapları öngörülmektedir.
• Türk Ticaret Kanunu'nun esas sözleşme değişikliğine ilişkin hükümleri ile Ticaret Sicili Yönetmeliği: Değişikliğin usulü, tescili ve ilanı düzenlenmektedir.
• TTK m.456 vd. ve TTK m.473 vd.: Sermaye artırımı ve azaltımı düzenlenmektedir.
• TTK m.589 ve TTK m.621: Limited şirkette esas sözleşme değişikliği ve önemli kararlar düzenlenmektedir.
• TTK m.445-447: Genel kurul kararlarının iptali ve butlanı düzenlenmektedir.

3. Kanundaki Düzenleme

Değişiklik Yetkisi

Anonim şirkette esas sözleşmenin değiştirilmesi, TTK m.408 uyarınca genel kurulun devredilemez yetkileri arasındadır. Bu yetki yönetim kuruluna devredilememektedir. Kayıtlı sermaye sisteminde ise yönetim kuruluna, belirli bir tavan içinde sermaye artırma yetkisi verilebilmektedir.

Toplantı ve Karar Nisapları

TTK m.421 uyarınca esas sözleşmeyi değiştiren kararlar, kanunda veya esas sözleşmede aksine hüküm bulunmadıkça, sermayenin belirli bir oranını temsil eden pay sahiplerinin hazır bulunduğu genel kurulda alınmaktadır. İlk toplantıda nisap sağlanamazsa, ikinci toplantı için daha düşük bir nisap öngörülmüştür. İşletme konusunun tamamen değiştirilmesi, imtiyazlı pay oluşturulması ve nama yazılı payların devrinin sınırlandırılması gibi kararlar için ağırlaştırılmış nisaplar aranmaktadır. Pay sahiplerinin ifa yükümlülüklerini artıran kararlar ile şirket merkezinin yurt dışına taşınması gibi bazı kararlar ise tüm pay sahiplerinin oybirliğini gerektirmektedir.

Limited Şirkette Değişiklik

Limited şirkette esas sözleşme değişikliği genel kurul tarafından yapılmaktadır. TTK m.621 uyarınca işletme konusunun değiştirilmesi, oyda imtiyazlı payların öngörülmesi, esas sermaye payının devrinin sınırlandırılması veya kolaylaştırılması ve şirket merkezinin değiştirilmesi gibi önemli kararlar, kanunda belirtilen ağırlaştırılmış çoğunlukla alınmaktadır.

Sermaye Artırımı ve Azaltımı

Sermaye artırımı ve azaltımı da birer esas sözleşme değişikliğidir. Sermaye artırımında pay sahiplerinin mevcut paylarıyla orantılı olarak yeni pay alma hakkı bulunmakta olup bu hak ancak haklı sebeplerin varlığı hâlinde ve kanunda öngörülen nisapla sınırlandırılabilmektedir. Sermaye azaltımında ise şirket alacaklılarının haklarının korunması için alacaklılara çağrı yapılması ve kanunda öngörülen güvencelerin sağlanması gerekmektedir. Bu işlemlerde ayrıca yönetim kurulu beyanı ve gerekli hâllerde denetim raporu hazırlanmaktadır.

Tescil ve İlan

Esas sözleşme değişikliğine ilişkin karar ticaret siciline tescil ettirilmekte ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan edilmektedir. Değişiklik kural olarak tescil ile hüküm doğurmaktadır. Bankalar, sigorta şirketleri ve kanunda sayılan diğer bazı şirketlerde esas sözleşme değişikliği için ayrıca Ticaret Bakanlığı veya ilgili düzenleyici kurumdan izin alınması gerekmektedir.

4. Uygulamada Süreç

1. Değişiklik ihtiyacının belirlenmesi: Değiştirilecek maddeler ve yeni metin hazırlanmaktadır.
2. İzin kontrolü: Şirketin Bakanlık veya düzenleyici kurum iznine tabi olup olmadığı tespit edilmekte, gerekli hâllerde izin alınmaktadır.
3. Yönetim kurulu kararı: Genel kurulun toplantıya çağrılmasına ve gündeme ilişkin yönetim kurulu kararı alınmaktadır.
4. Çağrı ve ilan: Genel kurul, kanuna ve esas sözleşmeye uygun şekilde toplantıya çağrılmaktadır. Tüm pay sahiplerinin hazır bulunması hâlinde çağrısız toplantı da yapılabilmektedir.
5. Genel kurul toplantısı: Hazır bulunanlar listesi düzenlenmekte, nisaplar kontrol edilmekte ve değişiklik oylanmaktadır.
6. Tescil başvurusu: Genel kurul tutanağı, tadil metni ve diğer belgeler ticaret sicili müdürlüğüne sunulmaktadır.
7. İlan ve kayıtların güncellenmesi: Değişiklik ilan edilmekte; vergi dairesi, bankalar ve diğer kurumlar nezdindeki kayıtlar güncellenmektedir.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Esas sözleşme değişikliklerinin tescili bakımından görevli merci, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki ticaret sicili müdürlüğüdür. Merkez nakillerinde yeni merkezin bulunduğu yerdeki sicil müdürlüğü de sürece dahil olmaktadır.

Genel kurul kararına karşı açılacak iptal ve butlan davaları ticari dava niteliğindedir. TTK m.445 uyarınca iptal davası, şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesinde açılmaktadır. Sicil müdürlüğünün tescil talebini reddetmesi hâlinde ise bu karara karşı asliye ticaret mahkemesine itiraz edilebilmektedir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• İptal davası süresi: TTK m.445 uyarınca kanuna veya esas sözleşmeye aykırı genel kurul kararlarına karşı, karar tarihinden itibaren üç ay içinde iptal davası açılabilmektedir.
• Butlan: TTK m.447 kapsamında batıl olan kararlar için kanunda süre öngörülmemiştir; ancak bu hâller kanunda sınırlı olarak sayılmıştır.
• Nisapların hesaplanması: Nisaplar, esas sözleşmedeki daha ağır hükümler de dikkate alınarak hesaplanmalıdır.
• Alacaklıların korunması: Sermaye azaltımında alacaklıların korunmasına ilişkin özel prosedür uygulanmaktadır.
• Masraflar: Tescil, ilan ve noter masrafları her yıl yeniden belirlenmektedir.
• Uyum: Değişikliğin pay sahipleri sözleşmesi ve şirketin diğer iç düzenlemeleriyle uyumlu olması gerekmektedir.

7. Sonuç

Esas sözleşme değişiklikleri, şirketin yapısını doğrudan etkileyen ve kanunda sıkı usul kurallarına bağlanmış işlemlerdir. Genel kurulun usulüne uygun toplanması, nisapların doğru hesaplanması ve gerekli izinlerin alınması, değişikliğin geçerliliği ve tescili için belirleyicidir.

Değişikliğin türüne göre uygulanacak nisap ve izin gereklilikleri farklılık göstermektedir. Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır.

← Şirketler ve Ticaret Hukuku