Anonim ve Limited Şirket Kuruluşu: Aşamalar ve Yükümlülükler

1. Konunun Genel Çerçevesi

Ticari faaliyete başlamak isteyen girişimciler, faaliyeti şahıs işletmesi olarak yürütebileceği gibi bir sermaye şirketi de kurabilmektedir. Sermaye şirketleri arasında uygulamada en çok tercih edilen türler anonim şirket ve limited şirkettir. Bu şirketlerde ortakların sorumluluğu kural olarak taahhüt ettikleri sermaye ile sınırlıdır; şirket borçlarından öncelikle şirket malvarlığı sorumlu olmaktadır.

Anonim şirket, payların devri ve yatırımcı alınması bakımından daha esnek bir yapı sunmaktadır. Limited şirket ise daha kapalı, ortaklar arasındaki kişisel ilişkinin ön planda olduğu bir yapıya sahiptir. Hangi şirket türünün seçileceği; ortak sayısına, büyüme hedeflerine, pay devrine ilişkin beklentilere ve yönetim yapısına göre belirlenmelidir.

2. Hukuki Dayanak

• TTK m.329 vd.: Anonim şirketin tanımı ve kuruluşu düzenlenmektedir.
• TTK m.338-339: Anonim şirketin tek pay sahibiyle kurulabilmesi ve esas sözleşmenin içeriği öngörülmektedir.
• TTK m.355: Anonim şirketin tescil ile tüzel kişilik kazanması düzenlenmektedir.
• TTK m.573 vd.: Limited şirketin tanımı ve kuruluşu düzenlenmektedir.
• TTK m.588: Limited şirketin tescil ile tüzel kişilik kazanması öngörülmektedir.
• Ticaret Sicili Yönetmeliği: Tescil işlemlerinin usulü düzenlenmektedir.
• Av.K. m.35: Belirli şirketler için sözleşmeli avukat bulundurma yükümlülüğü yer almaktadır.

3. Kanundaki Düzenleme

Anonim Şirket

Anonim şirket, sermayesi belirli ve paylara bölünmüş olan, borçlarından yalnızca malvarlığıyla sorumlu bulunan şirkettir. Pay sahipleri ise yalnızca taahhüt ettikleri sermaye payları ile ve şirkete karşı sorumludur. TTK m.338 uyarınca anonim şirket tek pay sahibiyle kurulabilmektedir. Şirketin yönetim organı yönetim kurulu, karar organı ise genel kuruldur. Yönetim kurulu bir veya daha fazla kişiden oluşabilmektedir.

Limited Şirket

Limited şirket, bir veya daha fazla gerçek veya tüzel kişi tarafından bir ticaret unvanı altında kurulmaktadır. Ortak sayısı kanunda elli ile sınırlandırılmıştır. Ortaklar, kural olarak taahhüt ettikleri esas sermaye payını ödemekle yükümlüdür. Bununla birlikte, kamu alacakları bakımından özel kanunlarda ortakların sorumluluğuna ilişkin ayrı hükümler bulunmaktadır.

Esas Sözleşme

Her iki şirket türünde de esas sözleşmenin yazılı şekilde yapılması ve kurucuların imzalarının noterce veya ticaret sicili müdürlüğünde onaylanması gerekmektedir. Esas sözleşmede şirketin ticaret unvanı, merkezi, işletme konusu, sermayesi, payların sayısı ve itibari değeri, yönetim ve temsile ilişkin hükümler ile ilan şekli gibi kanunda sayılan unsurlar yer almaktadır.

Sermaye

Anonim ve limited şirketler için asgari sermaye tutarları mevzuatla belirlenmekte ve zaman zaman değiştirilmektedir. Nakden taahhüt edilen sermayenin ne kadarının tescilden önce, ne kadarının tescilden sonra ve hangi süre içinde ödeneceği de kanunda düzenlenmektedir. Ayni sermaye konulması hâlinde, konulan değerin bilirkişi tarafından değerlenmesi gerekmektedir. Kuruluş tarihinde yürürlükte olan tutar ve ödeme kuralları ayrıca kontrol edilmelidir.

Yönetim ve Temsil

Anonim şirkette yönetim ve temsil yetkisi yönetim kuruluna aittir; limited şirkette ise şirket, bir veya birden fazla müdür tarafından yönetilmekte ve temsil edilmektedir. Limited şirkette en az bir ortağın, şirketi yönetim hakkını ve temsil yetkisini haiz olması gerekmektedir. Temsil yetkisinin kimde olduğu ve sınırları ticaret siciline tescil edilmekte, üçüncü kişiler bu tescile güvenerek şirketle işlem yapmaktadır.

4. Uygulamada Süreç

1. Ticaret unvanının belirlenmesi: Unvanın, başka bir şirketin unvanından ayırt edilebilir olup olmadığı MERSİS üzerinden kontrol edilmektedir.
2. İşletme konusunun belirlenmesi: Şirketin faaliyet alanı ve özel izin gerektiren bir faaliyet olup olmadığı tespit edilmektedir.
3. MERSİS kaydı: Kuruluş başvurusu Merkezi Sicil Kayıt Sistemi üzerinden oluşturulmakta ve esas sözleşme bu sistemde hazırlanmaktadır.
4. İmzaların onaylanması: Esas sözleşme, kurucular tarafından ticaret sicili müdürlüğünde veya noterde imzalanmaktadır.
5. Sermayenin ödenmesi: Tescilden önce ödenmesi gereken sermaye bir bankada şirket adına açılan hesaba yatırılmaktadır.
6. Tescil ve ilan: Şirket ticaret siciline tescil edilmekte ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan edilmektedir.
7. Kuruluş sonrası işlemler: Vergi dairesine kayıt, ticari defterlerin açılış onayı, Sosyal Güvenlik Kurumu işlemleri ve gerekli hâllerde sektörel izinler tamamlanmaktadır.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Kuruluş işlemleri bakımından görevli merci, şirket merkezinin bulunacağı yerdeki ticaret odası bünyesindeki ticaret sicili müdürlüğüdür. Sicil müdürlüğünün tescil talebini reddetmesi hâlinde, bu karara karşı kanunda öngörülen süre içinde asliye ticaret mahkemesine itiraz edilebilmektedir.

Kuruluş sürecinden doğan uyuşmazlıklar, örneğin kurucuların sorumluluğuna veya sermaye taahhüdüne ilişkin davalar, TTK m.4 uyarınca ticari dava niteliğinde olup asliye ticaret mahkemesinde görülmektedir. Yetkili mahkeme ise genellikle şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesidir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Unvan ve işletme konusu: İşletme konusunun ileride yapılacak faaliyetleri de kapsayacak şekilde, ancak belirsizliğe yol açmadan yazılması gerekmektedir.
• Sermaye ödemeleri: Taahhüt edilen sermayenin kanunda öngörülen süre içinde ödenmemesi, ortaklar bakımından sorumluluk doğurabilmektedir.
• Temsil yetkisi: Şirketi kimin, hangi sınırlar içinde temsil edeceği tescil edilmeli ve imza sirküleri düzenlenmelidir.
• Kuruluş masrafları: Noter, ticaret sicili, ilan ve oda kayıt ücretleri her yıl yeniden belirlenmektedir.
• Sözleşmeli avukat: Sermayesi kanunda belirtilen ölçütü aşan anonim şirketlerin sözleşmeli avukat bulundurma yükümlülüğü bulunmaktadır.
• Pay sahipleri arasındaki ilişki: Esas sözleşmeye konulamayan veya konulması istenmeyen hususlar, ayrıca bir pay sahipleri sözleşmesiyle düzenlenebilmektedir.
• Kuruluş öncesi işlemler: Şirket adına tescilden önce yapılan işlemlerden doğan sorumluluk konusunda dikkatli olunmalıdır.

7. Sonuç

Anonim ve limited şirket kuruluşu, MERSİS üzerinden başlatılan ve ticaret siciline tescil ile tamamlanan bir süreçtir. Şirket türünün, sermayenin, işletme konusunun ve yönetim yapısının baştan doğru belirlenmesi, ileride esas sözleşme değişikliği ve ortaklar arası uyuşmazlık ihtiyacını azaltmaktadır.

Asgari sermaye ve ödeme kuralları gibi konular zaman zaman değiştiğinden, kuruluş tarihinde yürürlükteki düzenlemenin kontrol edilmesi gerekmektedir. Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır.

← Şirketler ve Ticaret Hukuku