Şirket Birleşmesi, Bölünmesi ve Tür Değiştirme

1. Konunun Genel Çerçevesi

Şirketler büyüme, verimlilik, faaliyetlerin ayrıştırılması veya ortaklık yapısının yeniden düzenlenmesi gibi amaçlarla yapısal değişikliğe gidebilmektedir. Türk Ticaret Kanunu bu değişiklikleri üç ana başlık altında düzenlemektedir: birleşme, bölünme ve tür değiştirme.

Birleşmede iki veya daha fazla şirket tek bir şirket hâline gelmektedir. Bölünmede bir şirketin malvarlığının tamamı veya bir kısmı başka şirketlere devredilmektedir. Tür değiştirmede ise şirket, tüzel kişiliğini koruyarak başka bir şirket türüne (örneğin limited şirketten anonim şirkete) dönüşmektedir. Bu işlemlerin ortak özelliği, malvarlığının tek tek devir işlemlerine gerek olmaksızın, kanundan doğan bir halefiyetle aktarılmasıdır.

2. Hukuki Dayanak

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: TTK m.134-158 (birleşme), TTK m.159-179 (bölünme), TTK m.180-190 (tür değiştirme), TTK m.191-194 (denetleme, sorumluluk ve iptal hükümleri)
• Ticaret Sicili Yönetmeliği
• 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun: 4054 s. K. m.7 (birleşme ve devralmalar)
• 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu (devir ve bölünmenin vergisel sonuçları)

3. Kanundaki Düzenleme

Birleşme

Birleşme, devralma veya yeni kuruluş yoluyla gerçekleşmektedir. Devralma yoluyla birleşmede bir şirket diğerini bünyesine katmakta, devrolunan şirket sona ermektedir. Yeni kuruluş yoluyla birleşmede ise birleşen şirketler sona ermekte ve yeni bir şirket kurulmaktadır. Devrolunan şirketin pay sahipleri, devralan şirkette pay sahibi olmaktadır.

Kanun, birleşen şirketlerin yönetim organlarının bir birleşme sözleşmesi hazırlamasını, birleşmeyi açıklayan bir rapor düzenlemesini ve bu belgeleri genel kurul toplantısından önce pay sahiplerinin incelemesine sunmasını öngörmektedir. Belirli koşulları taşıyan şirketler için kolaylaştırılmış birleşme usulü de düzenlenmiştir.

Bölünme

Bölünme tam veya kısmi olabilmektedir. Tam bölünmede şirketin bütün malvarlığı bölümlere ayrılarak başka şirketlere devredilmekte ve bölünen şirket sona ermektedir. Kısmi bölünmede ise şirketin bir veya birden fazla bölümü başka şirketlere devredilmekte, bölünen şirket varlığını sürdürmektedir. Bölünme, bir bölünme sözleşmesi veya yeni şirket kurulacaksa bir bölünme planı ile yapılmaktadır.

Tür Değiştirme

Tür değiştirmede şirketin hukuki ilişkileri devam etmekte, yalnızca türü ve buna bağlı olarak organ yapısı değişmektedir. Kanun, hangi şirket türünün hangi türe dönüşebileceğini sınırlı olarak belirlemiştir. Tür değiştirme planı, raporu ve genel kurul kararı bu işlemde de aranmaktadır.

Alacaklıların ve Çalışanların Korunması

Kanun, birleşme ve bölünme işlemlerinde alacaklıların alacaklarının teminat altına alınmasını isteyebilmelerine imkân tanımakta ve şirketin alacaklılara ilan yoluyla çağrıda bulunmasını öngörmektedir. İş ilişkilerinin devralan şirkete geçtiği, çalışanların bilgilendirilmesi ve iş sözleşmelerinin devrine ilişkin hükümlerin de uygulanacağı düzenlenmiştir.

Pay Sahiplerinin Hakları

Pay sahiplerinin ortaklık haklarının ve paylarının değerinin korunması esastır. Birleşme veya bölünmede belirlenen değişim oranının uygun olmadığını düşünen pay sahipleri, TTK m.191 kapsamında denkleştirme talep edebilmekte; Kanun'a aykırı alınan kararlar bakımından ise TTK m.192 kapsamında iptal davası açılabilmektedir.

4. Uygulamada Süreç

1. Ön inceleme ve değerleme: Şirketlerin finansal durumu, sözleşmeleri, çalışanları ve uyuşmazlıkları incelenmekte; değişim oranı için değerleme yapılmaktadır.
2. Rekabet değerlendirmesi: İşlemin Rekabet Kurumu'na bildirim eşiklerini aşıp aşmadığı kontrol edilmektedir.
3. Sözleşme veya planın hazırlanması: Birleşme veya bölünme sözleşmesi ya da tür değiştirme planı, Kanun'da sayılan asgari unsurları içerecek şekilde hazırlanmaktadır.
4. Raporlar ve denetim: Yönetim organı raporu düzenlenmekte; gerekli hâllerde işlem denetçiye inceletilmektedir.
5. İnceleme hakkı: Belgeler, genel kurul toplantısından önce Kanun'da öngörülen süre boyunca pay sahiplerinin incelemesine sunulmaktadır.
6. Genel kurul kararı: Kanun'da öngörülen nisaplarla genel kurul kararı alınmaktadır.
7. Tescil ve ilan: Karar ve ilgili belgeler ticaret siciline tescil ettirilmekte, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan edilmektedir.
8. Sonraki işlemler: Tapu, araç, marka, banka ve resmi kurum kayıtları yeni yapıya göre güncellenmektedir.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

İşlemlerin tescili, şirket merkezinin bağlı olduğu ticaret sicili müdürlüğü tarafından yapılmaktadır. Rekabet Kurumu'na bildirim gerektiren işlemlerde, izin alınmadan gerçekleştirilen birleşme ve devralmalar yaptırıma tabi tutulabilmektedir.

Denkleştirme, iptal ve sorumluluk davaları TTK m.4 kapsamında ticari dava niteliğinde olup asliye ticaret mahkemesinde görülmektedir. Yetkili mahkeme kural olarak ilgili şirketin merkezinin bulunduğu yer mahkemesidir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• İptal davası, Kanun'da öngörülen kısa süre içinde açılmalıdır; sürenin başlangıcı karar ve ilan tarihlerine göre belirlenmektedir.
• Alacaklılara çağrı ilanları ve teminat talepleri için öngörülen süreler takip edilmelidir.
• Sözleşmelerde yer alan "kontrol değişikliği" veya devir yasağı hükümleri, birleşme ve bölünmede karşı tarafa fesih hakkı verebilmektedir.
• Lisans, ruhsat ve izinlerin yeni şirkete geçip geçmediği her izin bakımından ayrıca kontrol edilmelidir.
• Vergi mevzuatındaki şartlara uyulmaması, işlemin vergisel avantajlarını ortadan kaldırabilmektedir.
• Çalışanların bilgilendirilmesi ve iş sözleşmelerinin devri, iş hukuku yükümlülükleriyle birlikte planlanmalıdır.

7. Sonuç

Birleşme, bölünme ve tür değiştirme, şirketin yapısını tasfiyeye gerek kalmadan değiştiren güçlü araçlardır. Ancak işlemlerin her aşaması Kanun'da ayrıntılı biçimde düzenlenmiş olup belge, süre ve karar nisaplarına uyulmaması, tescilin reddine veya sonradan açılacak iptal ve tazminat davalarına yol açabilmektedir.

Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır. Yeni yazılar LinkedIn sayfasında da paylaşılmaktadır.

← Şirketler ve Ticaret Hukuku