Haklı Nedenle Fesih: İşçi ve İşveren Açısından

1. Konunun Genel Çerçevesi

İş sözleşmesi, kural olarak bildirim süreleri verilerek feshedilmektedir. Ancak iş ilişkisinin devamını taraflardan biri için çekilmez hâle getiren durumlarda, Kanun bildirim süresi beklenmeksizin sözleşmenin derhal sona erdirilmesine imkân tanımaktadır. Bu fesih türü uygulamada "haklı nedenle fesih" olarak adlandırılmaktadır.

Haklı nedenle fesih hem işçi hem de işveren tarafından kullanılabilmektedir. Feshin haklı bir nedene dayanıp dayanmadığı, sonradan açılacak davalarda kıdem ve ihbar tazminatı ile diğer alacakların akıbetini belirlediğinden, fesih kararının ve gerekçesinin özenle oluşturulması gerekmektedir.

2. Hukuki Dayanak

• 4857 sayılı İş Kanunu: İş K. m.24 (işçinin haklı nedenle derhal fesih hakkı), İş K. m.25 (işverenin haklı nedenle derhal fesih hakkı), İş K. m.26 (derhal fesih hakkını kullanma süresi), İş K. m.17 (süreli fesih), İş K. m.18-21 (iş güvencesi)
• 1475 sayılı İş Kanunu: 1475 s. K. m.14 (kıdem tazminatı)
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu: 7036 s. K. m.3 (dava şartı olarak arabuluculuk)

3. Kanundaki Düzenleme

İşçinin Haklı Nedenle Feshi

İş K. m.24 uyarınca işçi; işin niteliğinden doğan sebeple sağlığının veya yaşayışının tehlikeye girmesi gibi sağlık sebeplerinin, işverenin işçiyi yanıltması, işçiye veya ailesine karşı onur ve namusuna dokunacak söz ve davranışlarda bulunması, cinsel tacizde bulunması, ücretin Kanun veya sözleşme hükümlerine göre ödenmemesi veya çalışma şartlarının uygulanmaması gibi ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâllerin ve işyerinde işçiyi belirli bir süreden fazla çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı sebeplerin varlığı hâlinde sözleşmeyi derhal feshedebilmektedir.

Ücretin ödenmemesi, fazla çalışma ücretlerinin verilmemesi ve sigorta primlerinin eksik bildirilmesi, uygulamada işçi tarafından en sık ileri sürülen haklı fesih sebepleri arasındadır.

İşverenin Haklı Nedenle Feshi

İş K. m.25 uyarınca işveren; işçinin kendi kastından veya düzensiz yaşayışından doğan hastalıklar ve Kanun'da öngörülen süreleri aşan devamsızlık gibi sağlık sebeplerinin, işçinin işvereni yanıltması, işverene veya aile üyelerine karşı onur ve namusa dokunacak söz ve davranışlarda bulunması, işyerinde başka bir işçiye cinsel tacizde bulunması, işverenin güvenini kötüye kullanması, işyerinde suç işlemesi, izinsiz ve haklı bir sebebe dayanmaksızın Kanun'da öngörülen süre kadar devamsızlık yapması ve yapmakla ödevli olduğu görevleri hatırlatıldığı hâlde yapmamakta ısrar etmesi gibi hâllerde sözleşmeyi derhal feshedebilmektedir.

Hak Düşürücü Süre

İş K. m.26 uyarınca ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâllere dayanan fesih hakkı, diğer tarafın bu çeşit davranışlarda bulunduğunu öğrendiği günden başlayarak altı iş günü geçtikten ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl geçtikten sonra kullanılamamaktadır. İşçinin olayda maddi çıkar sağlaması hâlinde bir yıllık süre uygulanmamaktadır.

Tazminatlara Etkisi

İşçinin İş K. m.24 kapsamında haklı nedenle fesih yapması hâlinde, diğer şartları da taşıması kaydıyla kıdem tazminatına hak kazanmaktadır. İşverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık sebebiyle yaptığı haklı fesihte ise işçi kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanamamaktadır. Haklı nedenle fesihte bildirim süresi bulunmadığından ihbar tazminatı da gündeme gelmemektedir.

4. Uygulamada Süreç

1. Olayların belgelenmesi: Fesih sebebi olan olaylar; bordro, banka kayıtları, tutanak, yazışma, kamera kaydı ve tanık bilgileriyle belgelenmektedir.
2. Sürenin hesaplanması: Fesih sebebinin öğrenildiği tarih tespit edilerek altı iş günlük sürenin dolup dolmadığı kontrol edilmektedir.
3. Savunma alınması: İşveren feshinde, olayın aydınlatılması ve ispat bakımından işçinin yazılı savunmasının alınması yararlı olmaktadır.
4. Fesih bildiriminin hazırlanması: Fesih bildirimi yazılı olarak yapılmakta, fesih sebebi açık ve kesin biçimde belirtilmektedir.
5. Bildirimin tebliği: Fesih bildirimi ispat edilebilir bir yolla, örneğin noter aracılığıyla veya imza karşılığında tebliğ edilmektedir.
6. Alacakların hesaplanması: Ücret, fazla çalışma, yıllık izin ve şartları varsa kıdem tazminatı hesaplanmaktadır.
7. Arabuluculuk ve dava: Uyuşmazlık hâlinde önce arabulucuya başvurulmakta, anlaşma sağlanamazsa dava açılmaktadır.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

İş sözleşmesinden doğan alacak ve tazminat davaları ile işe iade davaları iş mahkemesinde görülmektedir. İş mahkemesi bulunmayan yerlerde bu davalara iş mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesi bakmaktadır. Yetkili mahkeme, davalının yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer mahkemesidir.

7036 s. K. m.3 uyarınca bu davalarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. İşe iade talebinde arabulucuya başvuru, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren Kanun'da öngörülen süre içinde yapılmalıdır.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Altı iş günlük hak düşürücü süre geçirildikten sonra yapılan fesih, haklı nedene dayansa bile haksız fesih sonuçlarını doğurabilmektedir.
• Fesih bildiriminde belirtilmeyen bir sebebe sonradan dayanılması mümkün olmayabilmektedir.
• İşçinin haklı nedenle fesih yaptığında bu sebebi ispat yükü kural olarak işçidedir.
• Haklı neden ağırlığında olmayan davranışlar, iş güvencesi kapsamında geçerli fesih sebebi olarak değerlendirilebilmektedir.
• Feshe bağlı alacaklarda Kanun'da öngörülen zamanaşımı süreleri takip edilmelidir.

7. Sonuç

Haklı nedenle fesih, iş ilişkisini derhal sona erdiren ve ağır sonuçlar doğuran bir yoldur. Fesih sebebinin Kanun'daki hâllere uygunluğu, hak düşürücü sürenin gözetilmesi ve olayların yazılı delillerle belgelenmesi, ileride açılacak davalarda tarafın konumunu belirleyen başlıca unsurlardır.

Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır. Yeni yazılar LinkedIn sayfasında da paylaşılmaktadır.

← İş Hukuku