Belirsiz Alacak Davasının Kaldırılması ve İşçi Alacaklarında Kısmi Dava

1. Konunun Genel Çerçevesi

İşçilik alacaklarına ilişkin davalarda, alacağın tam miktarı çoğu zaman dava açılırken bilinmemektedir. Fazla çalışma, hafta tatili ve genel tatil ücretleri gibi alacaklar, tanık beyanları ve kayıtlar üzerinden bilirkişi tarafından hesaplanmaktadır. Bu nedenle işçi alacaklarına ilişkin davaların büyük bölümü uzun yıllar boyunca belirsiz alacak davası olarak açılmıştır.

31 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7589 sayılı Kanun ile Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun belirsiz alacak davasını düzenleyen 107. maddesi yürürlükten kaldırılmış, kısmi davaya ilişkin 109. maddeye ise talep artırımını düzenleyen yeni bir fıkra eklenmiştir. Bu değişiklik, başta işçi alacakları olmak üzere miktarı yargılama sırasında belirlenen tüm alacak davalarında dava stratejisini doğrudan etkilemektedir.

Değişiklik yalnızca işçiler bakımından değil, işverenler bakımından da sonuç doğurmaktadır. İşverenlerin savunmalarını ve delillerini, talep artırımının bir kez yapılabileceğini dikkate alarak planlaması gerekmektedir.

2. Hukuki Dayanak

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: HMK m.107 (mülga, belirsiz alacak davası), HMK m.109 (kısmi dava), HMK m.141 (iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağı), HMK m.176-182 (ıslah)
• 7589 sayılı Kanun ve geçiş hükümleri
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: TBK m.146-161 (zamanaşımı)
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu: 7036 s. K. m.3 (dava şartı olarak arabuluculuk)
• 4857 sayılı İş Kanunu (işçi alacaklarına ilişkin hükümler)

3. Kanundaki Düzenleme

Belirsiz Alacak Davasının Kaldırılması

Mülga HMK m.107, alacağın miktarının dava açılırken tam ve kesin olarak belirlenmesinin imkânsız veya beklenemez olduğu hâllerde, asgari bir miktar belirtilerek dava açılmasına ve miktarın tahkikat sonucunda artırılmasına imkân tanımaktaydı. 7589 sayılı Kanun ile bu hüküm kaldırılmıştır. Kanun'un yürürlüğünden sonra açılan davalarda belirsiz alacak davası yoluna başvurulamamaktadır.

Kısmi Davada Yeni Talep Artırımı

7589 sayılı Kanun ile HMK m.109 maddesine eklenen hüküm uyarınca, kısmi dava açılması hâlinde talep edilen miktar, iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın ve ıslaha gerek kalmaksızın tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilmektedir. Bu artırım yalnızca bir defaya mahsus olarak yapılabilmektedir. Artırılan kısım bakımından zamanaşımı, dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılmaktadır.

Bu düzenleme, uygulamada belirsiz alacak davasının sağladığı imkânların önemli bir kısmını kısmi dava içinde sürdürmektedir. Ancak artırım hakkının tek seferle sınırlı olması, artırımın zamanlamasını kritik hâle getirmektedir.

Geçiş Hükümleri

Kanun'un geçiş hükmü uyarınca, yürürlük tarihinden önce açılmış belirsiz alacak davaları hakkında mülga HMK m.107 hükmü uygulanmaya devam etmektedir. Bu nedenle bir süre boyunca eski ve yeni usule tabi davalar birlikte görülecektir.

Islah

Islah kurumu varlığını korumaktadır. Kısmi davada tanınan tek seferlik artırım hakkı kullanıldıktan sonra, talebin yeniden artırılması gerekirse ıslah hükümleri ve bu hükümlerin sınırları gündeme gelmektedir.

4. Uygulamada Süreç

1. Alacak kalemlerinin belirlenmesi: Kıdem ve ihbar tazminatı, fazla çalışma, hafta tatili, genel tatil, yıllık izin ve ücret alacakları ayrı ayrı belirlenmektedir.
2. Belgelerin toplanması: Bordrolar, banka kayıtları, giriş-çıkış kayıtları, yazışmalar ve tanık bilgileri toplanmaktadır.
3. Arabuluculuk: 7036 s. K. m.3 uyarınca dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmaktadır.
4. Kısmi dava olarak açılması: Miktarı kesin olarak bilinemeyen alacaklar için dava dilekçesinde kısmi dava açıldığı ve fazlaya ilişkin hakların saklı tutulduğu açıkça belirtilmektedir.
5. Bilirkişi incelemesi: Alacak miktarı bilirkişi raporuyla hesaplanmakta, rapora karşı itirazlar süresi içinde yapılmaktadır.
6. Talep artırımı: Bilirkişi hesabı kesinleştikten sonra, tahkikat sona ermeden talep tek seferde artırılmaktadır.
7. Karar ve kanun yolu: Karara karşı Kanun'da öngörülen süre içinde istinaf yoluna başvurulmaktadır.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

İşçi alacaklarına ilişkin davalar iş mahkemesinde görülmektedir. İş mahkemesi bulunmayan yerlerde bu davalara iş mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesi bakmaktadır. Yetkili mahkeme, davalının yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer mahkemesidir.

7036 s. K. m.3 uyarınca işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade taleplerine ilişkin davalarda, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Arabulucuya başvuru tarihinden son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durmaktadır.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Talep artırımı yalnızca bir kez ve tahkikat sona erinceye kadar yapılabildiğinden, artırımın bilirkişi hesabı kesinleştikten sonra yapılması önem taşımaktadır.
• Dava dilekçesinde kısmi dava açıldığının ve fazlaya ilişkin hakların saklı tutulduğunun açıkça yazılmaması, kalan alacak bakımından hak kaybı riskine yol açabilmektedir.
• İşçilik alacaklarında Kanun'da öngörülen zamanaşımı süreleri, alacak türüne göre ayrıca hesaplanmalıdır.
• Kanun'un yürürlüğünden önce açılan belirsiz alacak davalarında önceki usul uygulanmaya devam etmektedir.
• Faiz başlangıç tarihleri, kısmi dava ile talep edilen ve sonradan artırılan kısımlar bakımından ayrıca değerlendirilmelidir.

7. Sonuç

Belirsiz alacak davasının kaldırılması, işçi alacaklarına ilişkin davalarda önemli bir usul değişikliğidir. Yeni dönemde kısmi davanın doğru kurulması, fazlaya ilişkin hakların açıkça saklı tutulması ve tek seferlik artırım hakkının uygun zamanda kullanılması, işçinin alacaklarının tamamına ulaşabilmesi bakımından belirleyici olmaktadır.

Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır. Yeni yazılar LinkedIn sayfasında da paylaşılmaktadır.

← İş Hukuku