Unutulma Hakkı ve Arama Motoru Sonuçlarından Kaldırma

1. Konunun Genel Çerçevesi

İnternette yayımlanan bir haber, karar özeti, sosyal medya paylaşımı veya forum yazısı, kişinin adı arandığında yıllar sonra da ilk sonuçlar arasında çıkabilmektedir. Yayımlandığı tarihte doğru ve hukuka uygun olan bir bilgi, aradan geçen süre içinde güncelliğini kaybedebilmekte ve kişinin mesleki ve sosyal hayatını orantısız biçimde etkileyebilmektedir.

Unutulma hakkı, bu tür bilgilerin internetten tamamen silinmesinden çok, kişinin adıyla yapılan aramalarda erişilebilirliğinin sınırlandırılmasını amaçlamaktadır. Bu nedenle uygulamada çoğunlukla arama motoru sonuçlarından kaldırma (indeksten çıkarma) şeklinde gündeme gelmektedir.

Unutulma hakkı mutlak bir hak değildir. İfade ve basın özgürlüğü, kamunun bilgi edinme hakkı ve tarihsel kayıtların korunması gibi değerler de dikkate alınarak her talep somut olayın koşullarına göre değerlendirilmektedir. Kamusal görev yapan kişilere ilişkin haberler ile güncelliğini sürdüren olaylar, bu dengede farklı sonuçlar doğurabilmektedir.

2. Hukuki Dayanak

• Türkiye Cumhuriyeti Anayasası: Anayasa m.20 (özel hayatın gizliliği ve kişisel verilerin korunması)
• 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu: KVKK m.4 (genel ilkeler), KVKK m.7 (kişisel verilerin silinmesi, yok edilmesi veya anonim hâle getirilmesi), KVKK m.11 (ilgili kişinin hakları), KVKK m.13-14 (başvuru ve şikâyet)
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu: TMK m.24 ve TMK m.25 (kişilik hakkının korunması ve davalar)
• 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi Kanunu: 5651 s. K. m.9/A (özel hayatın gizliliği nedeniyle erişimin engellenmesi)
• Kişisel Verileri Koruma Kurulu'nun arama motorlarına ilişkin kararları

3. Kanundaki Düzenleme

Anayasal Güvence

Anayasa m.20 uyarınca herkes, kendisiyle ilgili kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sahiptir. Bu hak, kişinin kendisiyle ilgili kişisel veriler hakkında bilgilendirilme, bu verilere erişme, bunların düzeltilmesini veya silinmesini talep etme haklarını da kapsamaktadır.

Kişisel Verilerin Korunması Kanunu

KVKK m.7 uyarınca hukuka uygun olarak işlenmiş olsa bile, işlenmesini gerektiren sebeplerin ortadan kalkması hâlinde kişisel veriler silinmekte, yok edilmekte veya anonim hâle getirilmektedir. Kişisel Verileri Koruma Kurulu, arama motorlarının kişinin adıyla yapılan aramalarda sonuç listeleme faaliyetini veri işleme olarak değerlendirmiş ve arama motoru işletmecilerinin bu kapsamda veri sorumlusu sıfatıyla taleplere cevap vermesi gerektiğini kabul etmiştir.

Kişilik Hakkı

TMK m.24 uyarınca hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kişi, saldırıda bulunanlara karşı korunma talep edebilmektedir. TMK m.25 kapsamında saldırının durdurulması ve sonuçlarının ortadan kaldırılması dava yoluyla istenebilmektedir.

5651 Sayılı Kanun

Kişilik haklarının ihlali nedeniyle içeriğin çıkarılması ve erişimin engellenmesine ilişkin 5651 s. K. m.9 hükmü Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir. Bu nedenle kişilik hakkı ihlali iddiasıyla erişim engeli taleplerinde, güncel mevzuat ve uygulama ayrıca değerlendirilmelidir. Özel hayatın gizliliğinin ihlal edildiği hâllere ilişkin 5651 s. K. m.9/A hükmü ise ayrı bir başvuru yolu öngörmektedir.

4. Uygulamada Süreç

1. İçeriklerin tespiti: Kişinin adıyla yapılan aramalarda çıkan sonuçlar, bağlantı adresleri ve yayın tarihleriyle birlikte kayıt altına alınmaktadır.
2. Hukuki değerlendirme: İçeriğin doğruluğu, güncelliği, kamu yararı taşıyıp taşımadığı ve kişinin kamusal bir rolü bulunup bulunmadığı değerlendirilmektedir.
3. İçerik sağlayıcıya başvuru: Mümkünse içeriğin kaynağı olan internet sitesine güncelleme, anonimleştirme veya kaldırma talebiyle başvurulmaktadır.
4. Arama motoruna başvuru: Arama motorunun kişisel veri kaldırma formu üzerinden gerekçeli talepte bulunulmaktadır.
5. Kurul'a şikâyet: Başvurunun reddedilmesi veya cevapsız kalması hâlinde Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na şikâyet yoluna gidilebilmektedir.
6. Yargı yolu: Kişilik hakkı ihlali bulunan durumlarda hukuk mahkemesinde dava açılması, özel hayatın gizliliği ihlallerinde ise Kanun'da öngörülen başvuru yolları değerlendirilmektedir.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Arama motoru işletmecisine ve içerik sağlayıcısına yapılan başvurular, veri sorumlusuna başvuru niteliğindedir. Bu başvurulara olumsuz cevap verilmesi veya cevap verilmemesi hâlinde Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na şikâyet edilebilmekte, Kurul kararlarına karşı idare mahkemesinde dava açılabilmektedir.

Kişilik hakkının korunmasına ilişkin davalar asliye hukuk mahkemesinde görülmektedir; davacının yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir. 5651 s. K. m.9/A kapsamındaki talepler bakımından Kanun'da öngörülen merci ve sulh ceza hâkimliği yolu bulunmaktadır.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Veri sorumlusuna yapılan başvurunun Kanun'da öngörülen süre içinde cevaplanması gerekmekte; Kurul'a şikâyet de belirli süreler içinde yapılmalıdır.
• Kamu yararının devam ettiği, kişinin kamusal görevine ilişkin veya tarihsel ve bilimsel değeri bulunan içeriklerde talepler daha sınırlı karşılanmaktadır.
• Arama motoru sonuçlarından kaldırma, içeriğin kaynak sitede yayında kalmasını engellememektedir.
• Talep yazısında içeriğin neden güncelliğini yitirdiği ve kişiye verdiği zarar somut olarak açıklanmalıdır.
• Aynı içeriğin farklı adreslerde tekrar yayımlanması hâlinde her bağlantı için ayrı talepte bulunulması gerekebilmektedir.
• Talep reddedilirse, ret gerekçesi dikkate alınarak yeni delillerle ikinci bir başvuru yapılması değerlendirilebilmektedir.

7. Sonuç

Unutulma hakkı, internetteki bilginin kalıcılığı karşısında kişinin geçmişiyle orantısız biçimde tanımlanmasını önlemeye yönelik bir güvencedir. Talebin başarısı, içeriğin güncelliği ve kamu yararı ile kişinin hakları arasında yapılan dengeye bağlı olduğundan, başvuru yolunun ve gerekçenin özenle belirlenmesi önem taşımaktadır.

Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır. Yeni yazılar LinkedIn sayfasında da paylaşılmaktadır.

← Sosyal Medya Hukuku