Sosyal Medya Kampanyaları, Çekilişler ve Yarışmalar
İçindekiler
- Ticari amaçla ve şansa dayalı olarak düzenlenen çekilişler kural olarak izne tabidir; izinsiz çekiliş idari yaptırım riski doğurmaktadır.
- Bilgi ve beceriye dayalı yarışmalarla şansa dayalı çekilişler arasındaki ayrım, izin yükümlülüğü bakımından belirleyicidir.
- Katılımcılardan toplanan kişisel veriler için aydınlatma yapılması ve verilerin amaçla sınırlı kullanılması gerekmektedir.
- Kampanya duyurularının ve etkileyici paylaşımlarının ticari reklam ve haksız ticari uygulama kurallarına uygun olması gerekmektedir.
1. Konunun Genel Çerçevesi
İşletmeler, sosyal medya hesaplarının görünürlüğünü artırmak amacıyla sıklıkla "beğen, takip et, arkadaşını etiketle, kazan" şeklinde çekilişler ve yarışmalar düzenlemektedir. Bu kampanyalar basit bir tanıtım faaliyeti gibi görünse de birden fazla hukuki düzenlemeye tabidir.
Kampanyanın şansa mı yoksa bilgi ve beceriye mi dayandığı, izin gerekip gerekmediği, katılımcıların kişisel verilerinin nasıl işleneceği ve duyuruların reklam kurallarına uygun olup olmadığı birlikte değerlendirilmelidir. Bu değerlendirmenin yapılmaması, idari para cezası, kampanyanın durdurulması ve tüketici şikâyetleri gibi sonuçlar doğurabilmektedir.
Kampanya düzenleyen işletmeler, çoğu zaman sosyal medya platformunun kendi kurallarına uymanın yeterli olduğunu düşünmektedir. Oysa platform kuralları, Türk mevzuatından doğan izin, reklam ve kişisel veri yükümlülüklerini ortadan kaldırmamaktadır. Kampanyanın birden fazla platformda veya etkileyicilerle birlikte yürütülmesi hâlinde ise yükümlülüklerin hangi tarafa ait olduğu sözleşmeyle açıkça belirlenmelidir.
2. Hukuki Dayanak
- Çekiliş ve benzeri şansa dayalı organizasyonlara ilişkin mevzuat ve Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü'nün izin usulüne ilişkin düzenlemeleri
- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun: 6502 s. K. m.61 (ticari reklam), 6502 s. K. m.62 (haksız ticari uygulamalar), 6502 s. K. m.63 (Reklam Kurulu)
- Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği
- Sosyal Medya Etkileyicileri Tarafından Yapılan Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Hakkında Kılavuz
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu: KVKK m.5, KVKK m.10
- 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun: 6563 s. K. m.6 (ticari elektronik ileti gönderme şartları)
3. Kanundaki Düzenleme
Çekilişlerde İzin Yükümlülüğü
Ticari amaçla, mal veya hizmetin tanıtımı ya da satışının artırılması için düzenlenen ve kazananların şansa dayalı olarak belirlendiği çekilişler, kural olarak Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü'nden izin alınmasını gerektirmektedir. İzin başvurusunda kampanyanın süresi, katılım şartları, ikramiyelerin niteliği ve değeri, çekilişin yapılacağı tarih ve yöntem belirtilmektedir. Çekilişin noter huzurunda veya mevzuatta öngörülen usulde yapılması ve sonuçların ilan edilmesi gerekmektedir.
Kazananın jüri değerlendirmesi, bilgi veya beceri ölçütüyle belirlendiği yarışmalar ise şansa dayalı çekiliş niteliği taşımadığından farklı değerlendirilmektedir. Ancak yarışma görünümünde olup sonucu fiilen şansa bırakılan kampanyalar, çekiliş olarak nitelendirilebilmektedir.
Ticari Reklam Kuralları
6502 s. K. m.61 uyarınca ticari reklamların doğru ve dürüst olması, tüketiciyi aldatıcı veya yanıltıcı nitelik taşımaması gerekmektedir. Kampanya duyurusunda ikramiyenin niteliği, katılım şartları ve süresi açıkça belirtilmeli, önemli şartlar küçük puntolarla veya ayrı bağlantılarda gizlenmemelidir.
Etkileyici iş birliklerinde, paylaşımın reklam niteliği taşıdığının açıkça ve kolay anlaşılır şekilde belirtilmesi gerekmektedir. Bu yükümlülük, hem reklam veren işletmeyi hem de etkileyiciyi ilgilendirmektedir.
Kişisel Veriler ve Ticari İleti
Katılımcılardan ad, iletişim bilgisi ve adres gibi verilerin toplanması kişisel veri işleme niteliği taşımaktadır. KVKK m.10 uyarınca katılımcılara aydınlatma yapılmalı; kampanya amacıyla toplanan veriler, ayrıca onay alınmadan pazarlama iletisi gönderilmesi amacıyla kullanılmamalıdır. Ticari elektronik ileti gönderilmesi 6563 s. K. m.6 uyarınca alıcının önceden onayına bağlıdır.
4. Uygulamada Süreç
- Kampanyanın niteliğinin belirlenmesi: Kazananın şansla mı, bilgi ve beceriyle mi belirleneceği netleştirilmektedir.
- İzin başvurusu: Şansa dayalı çekilişlerde kampanya başlamadan önce izin başvurusu yapılmaktadır.
- Katılım koşullarının hazırlanması: Süre, katılım şartları, yaş sınırı, ikramiye, kazananın belirlenme ve duyurulma yöntemi, teslim şartları yazılı olarak hazırlanmaktadır.
- Platform kurallarının kontrolü: Sosyal medya platformlarının kampanya ve yarışmalara ilişkin kendi kurallarına uyum kontrol edilmektedir.
- Aydınlatma metni: Katılımcı verilerinin işlenmesine ilişkin aydınlatma metni hazırlanmaktadır.
- Etkileyici sözleşmesi: İş birliği yapılacak etkileyiciyle reklam etiketlemesi, içerik onayı ve sorumluluk hükümlerini içeren sözleşme yapılmaktadır.
- Sonuçların ilanı ve ikramiyenin teslimi: Çekiliş sonuçları ilan edilmekte, ikramiyeler taahhüt edilen şekilde teslim edilmektedir.
5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci
İzinsiz çekiliş düzenlenmesi hâlinde ilgili idare tarafından idari yaptırım uygulanabilmektedir. Yanıltıcı reklam ve haksız ticari uygulamalar bakımından Ticaret Bakanlığı bünyesindeki Reklam Kurulu yetkili olup Kurul kararlarına karşı idare mahkemesinde dava açılabilmektedir.
Katılımcı verilerine ilişkin şikâyetler Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na yapılabilmektedir. Taahhüt edilen ikramiyenin teslim edilmemesi gibi tüketici uyuşmazlıklarında, parasal sınıra göre tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi görevlidir.
6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar
- İzin başvurusu, kampanya başlangıç tarihinden mevzuatta öngörülen süre önce yapılmalıdır.
- Kampanya süresi ve şartları başladıktan sonra katılımcılar aleyhine değiştirilmemelidir.
- Yaş sınırı belirlenmesi ve reşit olmayan katılımcılar bakımından ek önlemler alınması gerekebilmektedir.
- Kampanya için toplanan verilerin saklama süresi belirlenmeli ve kampanya sonunda gereksiz veriler silinmelidir.
- Alkollü içki ve tütün ürünleri gibi reklamı kısıtlanan ürünler ödül veya konu olarak kullanılmamalıdır.
7. Sonuç
Sosyal medya çekilişleri ve yarışmaları, hukuki çerçevesi önceden kurulduğunda işletmeler için etkili bir tanıtım aracı olmaktadır. Kampanyanın niteliğinin doğru belirlenmesi, gerekli hâllerde izin alınması, katılım şartlarının açıkça yazılması ve katılımcı verilerinin korunması, ileride karşılaşılabilecek yaptırım ve şikâyet risklerini azaltmaktadır.
Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.
8. Akademik Kaynaklar
Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.
Aramada kullanılabilecek terim: Sosyal medya kampanyaları çekilişler ve yarışmalar
DergiPark'ta yayımlanan hakemli makalelere ücretsiz olarak erişilebilmektedir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır. Yeni yazılar LinkedIn sayfasında da paylaşılmaktadır.