Deepfake ve Yapay Zekâ ile Üretilen Sahte İçerikler

1. Konunun Genel Çerçevesi

Yapay zekâ araçları, gerçek kişilerin yüzünü, sesini ve hareketlerini taklit eden son derece gerçekçi görüntü, video ve ses kayıtları üretilmesini kolaylaştırmıştır. "Deepfake" olarak adlandırılan bu içerikler; ünlü kişilerin sahte reklamlarda kullanılması, bireylerin itibarını zedelemeye yönelik sahte videolar, müstehcen içeriklere kişilerin yüzlerinin yerleştirilmesi ve sahte ses kayıtlarıyla yapılan şantaj gibi çeşitli biçimlerde karşımıza çıkmaktadır.

Bu içerikler sosyal medyada çok hızlı yayılabildiğinden, mağdurun zarar görmesi kısa sürede telafisi güç bir boyuta ulaşabilmektedir. Türk hukukunda deepfake içeriklere özgü bir suç tipi bulunmamakla birlikte, mevcut düzenlemeler bu içeriklere karşı çeşitli koruma yolları sunmaktadır.

Mağdurların önemli bir kısmı, içeriğin sahte olduğunu ispat etmenin güç olacağı düşüncesiyle başvuru yapmaktan kaçınmaktadır.

2. Hukuki Dayanak

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu: TCK m.107 (şantaj), TCK m.125 (hakaret), TCK m.134 (özel hayatın gizliliğini ihlal), TCK m.135-136 (kişisel verilerin kaydedilmesi ve hukuka aykırı olarak verilmesi veya ele geçirilmesi), TCK m.158 (nitelikli dolandırıcılık), TCK m.226 (müstehcenlik)
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu: TMK m.24 ve TMK m.25 (kişilik hakkının korunması)
• 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu: KVKK m.6 (biyometrik veriler dahil özel nitelikli kişisel veriler)
• 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi Hakkında Kanun: 5651 s. K. m.8, 5651 s. K. m.9/A
• 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (başkasına ait eserlerin izinsiz kullanılması hâlinde)

3. Kanundaki Düzenleme

Kişilik Hakkı

Kişinin yüzü, sesi ve görüntüsü kişilik hakkının korunan unsurları arasındadır. TMK m.24 uyarınca hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kişi, saldırıda bulunanlara karşı korunma talep edebilmektedir. TMK m.25 kapsamında saldırının durdurulması, sonuçlarının ortadan kaldırılması ve maddi ve manevi tazminat dava yoluyla istenebilmektedir.

Ceza Hukuku

Deepfake içerik, niteliğine göre farklı suç tiplerini oluşturabilmektedir. Kişinin onur ve saygınlığını rencide eden sahte içerikler TCK m.125, kişinin özel hayatına ilişkin izlenim yaratan içerikler TCK m.134, kişinin yüz ve ses verilerinin hukuka aykırı kullanılması TCK m.135-136, içeriğin yayılmasıyla tehdit edilerek çıkar sağlanmaya çalışılması TCK m.107, müstehcen içerik üretilmesi ve yayılması TCK m.226 kapsamında değerlendirilebilmektedir. Sahte ses veya görüntü kullanılarak para talep edilmesi ise TCK m.158 kapsamında nitelikli dolandırıcılık suçunu oluşturabilmektedir.

Kişisel Veriler

Yüz ve ses verilerinin kişiyi tanımlamaya elverişli biçimde işlenmesi, KVKK m.6 kapsamında biyometrik veri işlenmesi niteliği taşıyabilmektedir. Bu verilerin rıza dışında işlenmesi, Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na şikâyet yolunu da gündeme getirmektedir.

İçerik Kaldırma

Kişilik haklarının ihlali nedeniyle içeriğin çıkarılmasına ilişkin 5651 s. K. m.9 hükmünün Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edildiği dikkate alınmalıdır. Özel hayatın gizliliğini ihlal eden içerikler bakımından 5651 s. K. m.9/A, belirli katalog suçlar bakımından ise 5651 s. K. m.8 kapsamında başvuru yolları bulunmaktadır. Sosyal ağ sağlayıcılarının bildirim mekanizmaları da içeriğin hızla kaldırılması bakımından önem taşımaktadır.

4. Uygulamada Süreç

1. Delillerin tespiti: İçeriğin bağlantı adresi, paylaşan hesap, paylaşım tarihi ve görüntüsü kayıt altına alınmaktadır; gerekirse noter tespiti yaptırılmaktadır.
2. Platforma bildirim: İçerik, platformun sahte ve yanıltıcı içerik veya kişilik hakkı ihlali bildirim mekanizmaları üzerinden bildirilmektedir.
3. Suç şikâyeti: Cumhuriyet başsavcılığına şikâyette bulunularak failin tespiti ve içeriğe erişimin engellenmesi talep edilmektedir.
4. Erişim engeli başvurusu: Kanun'da öngörülen hâllerde erişimin engellenmesi için başvuru yapılmaktadır.
5. Teknik inceleme: İçeriğin yapay zekâ ile üretildiğinin ispatı için bilirkişi incelemesi talep edilebilmektedir.
6. Tazminat davası: Kişilik hakkı ihlali nedeniyle maddi ve manevi tazminat davası açılmaktadır.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Suç şikâyetleri Cumhuriyet başsavcılığına yapılmakta, kovuşturma suçun niteliğine göre görevli ceza mahkemesinde yürütülmektedir. Erişim engeli taleplerinde Kanun'da öngörülen merciler ve sulh ceza hâkimliği yetkilidir.

Kişilik hakkının korunmasına ve tazminata ilişkin davalar asliye hukuk mahkemesinde görülmekte olup davacının yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir. Kişisel verilere ilişkin şikâyetler Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na yapılabilmektedir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Hakaret ve özel hayatın gizliliğini ihlal gibi şikâyete bağlı suçlarda, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren Kanun'da öngörülen şikâyet süresi içinde başvurulmalıdır.
• İçerik silinmeden önce delil olarak kaydedilmelidir; aksi hâlde ispat güçleşebilmektedir.
• Paylaşımı yayan kişiler de içeriğin niteliğine göre hukuki ve cezai sorumlulukla karşılaşabilmektedir.
• Şantaj içeren durumlarda faille pazarlık yapılmaması ve derhal resmi makamlara başvurulması önerilmektedir.
• Ünlü kişilerin görüntülerinin sahte reklamlarda kullanılması, tüketiciler bakımından ayrıca dolandırıcılık riski doğurmaktadır.

7. Sonuç

Deepfake içerikler, yapay zekânın yaygınlaşmasıyla birlikte kişilik hakları bakımından en hızlı büyüyen risklerden biri hâline gelmiştir. Özel bir suç tipi bulunmasa da mevcut ceza, kişilik hakkı ve kişisel veri hükümleri etkili koruma yolları sunmaktadır. Delillerin hızla tespit edilmesi ve platform, savcılık ve mahkeme yollarının birlikte kullanılması, zararın yayılmasını sınırlandırmada belirleyici olmaktadır.

Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır. Yeni yazılar LinkedIn sayfasında da paylaşılmaktadır.

← Sosyal Medya Hukuku