Tüketici Kredisi Sözleşmeleri: Cayma ve Erken Ödeme

1. Konunun Genel Çerçevesi

İhtiyaç kredisi, taşıt kredisi ve benzeri bireysel krediler, tüketicilerin en sık başvurduğu finansman araçları arasındadır. Bu kredilerin büyük bölümü, bankalar ve finansman şirketleri tarafından önceden hazırlanan standart sözleşmelerle verilmektedir. Tüketicinin sözleşme şartlarını müzakere etme imkânı sınırlı olduğundan, Kanun tüketiciyi korumaya yönelik emredici kurallar öngörmektedir.

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, tüketici kredisi sözleşmelerinde bilgilendirme, sözleşmenin şekli ve içeriği, cayma hakkı, erken ödeme ve temerrüt gibi konuları ayrıntılı olarak düzenlemektedir. Konut finansmanı sözleşmeleri ise Kanun'da ayrı hükümlere bağlanmıştır.

2. Hukuki Dayanak

• 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun: 6502 s. K. m.22 vd. (tüketici kredisi sözleşmelerine ilişkin hükümler), 6502 s. K. m.5 (haksız şartlar)
• Tüketici Kredisi Sözleşmeleri Yönetmeliği
• 5411 sayılı Bankacılık Kanunu ve bankaların müşterilerinden alacakları ücretlere ilişkin düzenlemeler
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: TBK m.583-584 (kefaletin şekli ve eşin rızası)

3. Kanundaki Düzenleme

Bilgilendirme ve Sözleşmenin Şekli

Kredi veren, sözleşme kurulmadan önce tüketiciye kredinin türü, tutarı, vadesi, faiz oranı, yıllık maliyet oranı, ödenecek toplam tutar, taksit sayısı ve tutarı ile cayma ve erken ödeme hakları gibi bilgileri içeren bir sözleşme öncesi bilgi formu vermekle yükümlüdür. Tüketici kredisi sözleşmesinin yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısı ile kurulması ve bir örneğinin tüketiciye verilmesi gerekmektedir.

Kanun ayrıca, sözleşmede belirtilmeyen faiz, ücret ve masrafların tüketiciden talep edilemeyeceğini ve sabit faizli kredilerde faiz oranının tüketici aleyhine değiştirilemeyeceğini düzenlemektedir.

Cayma Hakkı

Tüketici, kredi sözleşmesinin kurulduğu tarihten itibaren on dört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeden cayma hakkına sahiptir. Cayma hakkını kullanan tüketici, kullandığı anaparayı ve kullanım tarihinden geri ödeme tarihine kadar işleyecek faizi, cayma bildirimini kredi verene göndermesinden itibaren Kanun'da öngörülen süre içinde geri ödemekle yükümlüdür.

Erken Ödeme

Tüketici, kredi borcunun bir veya birden fazla taksitini veya tamamını vadesinden önce ödeyebilmektedir. Bu durumda kredi veren, erken ödenen tutara ilişkin faiz ve diğer maliyetlerden gerekli indirimi yapmakla yükümlüdür. Kanun, sabit faizli kredilerde kredi verenin talep edebileceği erken ödeme tazminatını belirli sınırlarla düzenlemiş; değişken faizli kredilerde ise tazminat talep edilmesine izin vermemiştir.

Temerrüt ve Muacceliyet

Taksitle ödeme yapılan tüketici kredilerinde kredi verenin, tüketicinin temerrüdü nedeniyle kalan borcun tamamının ödenmesini talep edebilmesi, Kanun'da öngörülen şartlara bağlanmıştır. Bu şartlar arasında belirli sayıda taksitin ödenmemesi ve tüketiciye borcun ödenmesi için süre verilmesi yer almaktadır. Bu şartlar gerçekleşmeden borcun tamamının muaccel kılınması mümkün değildir.

4. Uygulamada Süreç

1. Bilgi formunun incelenmesi: Sözleşme öncesi bilgi formu, yıllık maliyet oranı ve toplam geri ödeme tutarı karşılaştırılmaktadır.
2. Sözleşme örneğinin saklanması: İmzalanan sözleşmenin ve ödeme planının bir örneği alınmaktadır.
3. Cayma bildirimi: Cayma hakkı kullanılacaksa, süresi içinde ve ispat edilebilir bir yolla kredi verene bildirimde bulunulmaktadır.
4. Erken ödeme talebi: Erken ödeme yapılmadan önce kredi verenden kapama tutarının yazılı olarak bildirilmesi istenmektedir.
5. Kesintilerin kontrolü: Sözleşmede yer almayan veya haksız şart niteliğindeki ücret ve masraflar tespit edilmektedir.
6. Kredi verene başvuru: Fazla alındığı düşünülen tutarların iadesi için önce kredi verene yazılı başvuru yapılmaktadır.
7. Hakem heyeti veya dava: Sonuç alınamazsa tüketici hakem heyetine veya tüketici mahkemesine başvurulmaktadır.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Tüketici kredisi sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklarda, Kanun'da her yıl belirlenen parasal sınırın altındaki taleplerde tüketici hakem heyetine başvurulması zorunludur. Bu sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda tüketici mahkemesi görevli olup dava açılmadan önce Kanun'da öngörülen hâllerde arabuluculuğa başvurulması gerekmektedir.

Tüketici, başvurusunu kendi yerleşim yerindeki tüketici hakem heyetine veya tüketici mahkemesine yapabilmektedir. Bankacılık işlemlerine ilişkin şikâyetler için ayrıca Türkiye Bankalar Birliği bünyesindeki tüketici hakem heyetine veya Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu'na başvurulabilmektedir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Cayma hakkı için öngörülen on dört günlük süre, sözleşmenin kurulduğu tarihten itibaren işlemektedir.
• Cayma hâlinde anapara ve faizin Kanun'da öngörülen süre içinde iade edilmemesi, caymanın sonuçlarını etkileyebilmektedir.
• Kredi ile birlikte satılan sigorta ve diğer ek ürünlerin zorunlu olup olmadığı ayrıca incelenmelidir.
• Kefil olunan kredilerde kefaletin geçerlilik şartları ve kefilin sorumluluk sınırı kontrol edilmelidir.
• İcra takibine konu edilen kredi borçlarında itiraz süreleri kısa olduğundan ödeme emri gecikmeksizin incelenmelidir.

7. Sonuç

Tüketici kredisi sözleşmeleri, Kanun'un emredici hükümleriyle tüketici lehine önemli güvenceler içermektedir. Sözleşme öncesi bilgilerin dikkatle incelenmesi, cayma ve erken ödeme haklarının süresinde ve yazılı olarak kullanılması ve haksız kesintilere karşı başvuru yollarının bilinmesi, tüketicinin bu güvencelerden fiilen yararlanabilmesini sağlamaktadır.

Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır. Yeni yazılar LinkedIn sayfasında da paylaşılmaktadır.

← Tüketici Hukuku