Mimarlık ve Mühendislik Projelerinde Dijital Dönem: e-PYS ve Elektronik Teslim

1. Konunun Genel Çerçevesi

Yapı ruhsatı süreçlerinde mimari, statik, elektrik ve mekanik tesisat projeleri bugüne kadar büyük ölçüde kâğıt üzerinde hazırlanmakta ve idarelere fiziki olarak teslim edilmektedir. Bu yöntem, projelerin incelenmesini uzatmakta, revizyonların takibini güçleştirmekte ve proje ile uygulama arasındaki farklılıkların tespitini zorlaştırmaktadır.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hazırlanan iki yönetmelik, 5 Ağustos 2026 tarihli ve 33331 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Bunlardan ilki projelerin dijital olarak hazırlanmasını, ikincisi ise elektronik ortamda teslimi ve yönetilmesini düzenlemektedir. Böylece proje hazırlama, teslim, inceleme, onay ve arşiv süreçlerinin kademeli olarak dijital ortama taşınması hedeflenmektedir.

Düzenleme, mimar ve mühendisler kadar müteahhitler, yapı sahipleri, yapı denetim kuruluşları ve belediyeler bakımından da yeni yükümlülükler ve sorumluluk alanları doğurmaktadır.

Dijital sistemde projeye ilişkin her işlem kayıt altına alındığından, proje müellifinin hangi tarihte hangi revizyonu yüklediği, idarenin hangi eksikliği hangi gerekçeyle bildirdiği ve onay sürecinin ne kadar sürdüğü kolaylıkla tespit edilebilecektir. Bu kayıtlar, ileride doğabilecek ruhsat, proje ücreti, telif ve tazminat uyuşmazlıklarında önemli bir delil kaynağı oluşturacaktır. Eski projelerin yeni standartlara uyarlanması sırasında da müellif ile yapı sahibi arasında ek ücret ve sorumluluk tartışmalarının gündeme gelmesi beklenmektedir.

2. Hukuki Dayanak

• 3194 sayılı İmar Kanunu
• Mimarlık ve Mühendislik Projelerinin Dijital Olarak Hazırlanması Hakkında Yönetmelik
• Mimarlık ve Mühendislik Projelerinin Elektronik Ortamda Teslimi ve Yönetilmesi Hakkında Yönetmelik
• 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi: 1 sayılı CBK m.107
• 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu
• 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (proje müellifinin hakları bakımından)

3. Kanundaki Düzenleme

Kapsam ve İstisnalar

Yönetmelikler, uygulama imar planı bulunan alanlarda yeni yapılacak binaları kapsamaktadır. Bodrum katı hariç en çok iki katlı ve toplam inşaat alanı 200 metrekareyi aşmayan müstakil yapılar ile entegre tesis niteliğinde olmayan tarım ve hayvancılık yapıları kapsam dışında tutulmuştur. İmar Kanunu'nun 4, 26 ve 27. maddelerinde istisna edilen yapılar da elektronik teslime ilişkin yönetmeliğin kapsamı dışındadır.

Elektronik Proje Yönetim Sistemi

Projelerin teslimi, incelenmesi, eksikliklerin bildirilmesi, onay ve bildirimler Bakanlık tarafından işletilen Elektronik Proje Yönetim Sistemi (e-PYS) üzerinden yapılacaktır. Projeleri sisteme yükleme yükümlülüğü proje müellifine aittir ve müellif yüklediği verilerin doğruluğundan sorumludur. İdareler ve yapı denetim kuruluşları projeleri sistem üzerinden incelemekte, eksiklikleri gerekçeli olarak elektronik ortamda bildirmektedir.

Elektronik İmza ve Dosya Biçimi

Güvenli elektronik imza ile imzalanan PDF/A veya IFC biçimindeki proje dosyaları yeterli sayılmakta, bu durumda kâğıt nüsha istenmemektedir. Güvenli elektronik imza kullanılmaması hâlinde kâğıt nüshanın da teslim edilmesi gerekmektedir. Dijital ve kâğıt nüshaların birbirinin aynı olması zorunlu olup taranmış çıktılar kabul edilmemektedir.

Kayıt ve Delil Değeri

e-PYS üzerindeki işlemler, onaylar, retler ve revizyon kayıtları sistemde tutulmakta ve aksi ispat edilinceye kadar geçerli kabul edilmektedir. İdarelerin teslim edilen verileri güvenli şekilde saklaması, müellifin izni olmaksızın projeyi kopyalamaması, değiştirmemesi ve üçüncü kişilere aktarmaması gerekmektedir.

4. Uygulamada Süreç

1. Kayıt: Proje müellifleri ve inceleme yapan kişiler e-PYS'ye kaydolmaktadır.
2. Dijital hazırlık: Projeler, Bakanlığın belirlediği standart ve dosya biçimlerine uygun olarak hazırlanmaktadır.
3. Yükleme ve imza: Proje dosyaları güvenli elektronik imza ile imzalanarak sisteme yüklenmektedir.
4. İnceleme: İdare ve yapı denetim kuruluşu eksiklikleri gerekçeli olarak bildirmekte, müellif düzeltilmiş projeyi yeniden yüklemektedir.
5. Onay ve ruhsat: Uygun bulunan projeler onaylanmakta ve ruhsat süreci sistem üzerinden ilerlemektedir.
6. Arşiv: Onaylı projeler ve revizyon geçmişi sistemde saklanmaktadır.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Projenin reddi, eksik bildirimi veya ruhsat verilmemesi gibi idari işlemlere karşı, işlemi yapan idarenin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde iptal davası açılabilmektedir. Bu işlemlerden doğan zararlar için tam yargı davası yoluna başvurulabilmektedir. Proje müellifi ile yapı sahibi veya müteahhit arasındaki ücret ve sözleşme uyuşmazlıkları ise asliye hukuk veya asliye ticaret mahkemelerinde görülmektedir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Dijital hazırlamaya ilişkin yönetmelik 1 Eylül 2027 tarihinde, elektronik teslime ilişkin yönetmelik ise 1 Eylül 2028 tarihinde yürürlüğe girecektir; uygulamanın kapsamı Bakanlık belirlemeleriyle kademeli olarak genişletilecektir.
• Geçiş tarihinden önce ruhsat başvurusu yapılmış veya ihale süreci başlamış projelere yeni hükümler uygulanmamaktadır.
• İdari işlemlere karşı dava açma süresi, işlemin tebliğinden itibaren altmış gündür.
• e-PYS kayıtları delil niteliği taşıdığından, revizyon ve yazışma geçmişinin düzenli olarak saklanması önem taşımaktadır.
• Proje sözleşmelerinde dijital teslim yükümlülüğü, revizyon sayısı ve ücretlendirme açıkça düzenlenmelidir.

7. Sonuç

Mimarlık ve mühendislik projelerinin dijital ortama taşınması, ruhsat süreçlerini hızlandırmayı ve izlenebilir kılmayı amaçlamaktadır. Ancak bu geçiş, proje müelliflerinin sorumluluğunu, idarelerin inceleme yükümlülüklerini ve taraflar arasındaki sözleşme ilişkilerini yeniden şekillendirmektedir. Yürürlük tarihine kadar sözleşmelerin ve iş süreçlerinin yeni sisteme göre güncellenmesi, ileride doğabilecek uyuşmazlıkları azaltmaktadır.

Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır. Yeni yazılar LinkedIn ve Instagram hesaplarında da paylaşılmaktadır.

← Kira ve Gayrimenkul Hukuku