Kamulaştırmasız El Atma Tazminatının İcrasında İdarenin Teminatsız Erteleme İmkânı Kaldırıldı
İçindekiler
- Anayasa Mahkemesi, Kamulaştırma Kanunu'nun ek 4. maddesinin ikinci fıkrasını kamulaştırmasız el atma nedeniyle açılan tazminat davaları bakımından iptal etmiştir.
- Karar 7 Ağustos 2026 tarihli ve 33333 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.
- İptal edilen hüküm, idarenin icranın geri bırakılmasını teminat göstermeksizin isteyebilmesine imkân tanımaktaydı.
- Kararla birlikte idarelerin icranın geri bırakılması talepleri bakımından genel kuralların uygulanması gündeme gelmektedir.
1. Konunun Genel Çerçevesi
Kamulaştırmasız el atma, idarenin bir taşınmazı usulüne uygun bir kamulaştırma işlemi yapmadan ve bedelini ödemeden fiilen kullanmaya başlaması ya da taşınmaz üzerinde malikin tasarruf yetkisini ortadan kaldıracak şekilde imar kısıtlaması getirmesidir. Yol, park, okul alanı veya altyapı tesisi yapımı amacıyla gerçekleştirilen bu tür el atmalar, uygulamada çok sayıda taşınmaz malikini etkilemektedir.
Malikler, el atılan taşınmazın bedelini tazminat davası yoluyla talep edebilmektedir. Ancak dava kazanıldıktan sonra da tazminatın tahsili uzun sürebilmektedir. Bunun önemli nedenlerinden biri, 2022 yılında Kamulaştırma Kanunu'na eklenen bir hüküm uyarınca idarenin, kararı kanun yoluna taşıyarak icranın teminat göstermeksizin geri bırakılmasını isteyebilmesiydi.
Anayasa Mahkemesi, 13 Mayıs 2026 tarihli kararıyla bu hükmü kamulaştırmasız el atma nedeniyle açılan tazminat davaları bakımından Anayasa'ya aykırı bularak iptal etmiştir. Karar 7 Ağustos 2026 tarihli ve 33333 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.
Kamulaştırmasız el atma davaları, uygulamada en uzun süren taşınmaz uyuşmazlıkları arasında yer almaktadır. Davanın kazanılmasından sonra da idarenin kanun yoluna başvurması ve icranın teminatsız geri bırakılması nedeniyle maliklerin tazminata yıllarca ulaşamadığı durumlarla karşılaşılmaktadır. Bu süre içinde paranın değer kaybetmesi, malik aleyhine ek bir zarar doğurmaktaydı. Anayasa Mahkemesi'nin kararı, bu dengesizliği giderme amacı taşımaktadır.
2. Hukuki Dayanak
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası: Anayasa m.13, Anayasa m.35, Anayasa m.46
- 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu: 2942 s. K. ek m.4, 2942 s. K. geçici m.6
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu: İİK m.36
- Anayasa Mahkemesi'nin E. 2026/24, K. 2026/106 sayılı ve 13 Mayıs 2026 tarihli kararı
3. Kanundaki Düzenleme
İptal Edilen Hüküm
Kamulaştırma Kanunu'na 7421 sayılı Kanun ile eklenen ek 4. maddenin ikinci fıkrası, Kamulaştırma Kanunu kapsamındaki icra takiplerinde idarelerin İİK m.36 uyarınca icranın geri bırakılmasını istemesi hâlinde teminat göstermesi zorunluluğunu ortadan kaldırmaktaydı. Bu hüküm sayesinde belediyeler ve diğer kamu tüzel kişileri, aleyhlerine verilen tazminat kararlarının icrasını teminat göstermeden durdurabilmekteydi.
Anayasa Mahkemesi'nin Gerekçesi
Anayasa Mahkemesi kararında, kamulaştırmasız el atmanın baştan itibaren hukuka aykırı bir eylem olduğunu ve Anayasa m.46 uyarınca kamulaştırma bedelinin peşin ödenmesi güvencesini işlevsiz bıraktığını vurgulamıştır. Hukuka aykırı bir el atmadan doğan tazminatın tahsilinin teminat aranmaksızın ertelenebilmesinin, mülkiyet hakkına ölçüsüz bir müdahale oluşturduğu ve kamu yararı ile bireyin hakları arasındaki dengeyi malik aleyhine bozduğu sonucuna varılmıştır. Hüküm, Anayasa m.13, Anayasa m.35 ve Anayasa m.46 bakımından Anayasa'ya aykırı bulunmuştur.
Kararın Kapsamı
İptal kararı, yalnızca kamulaştırmasız el atma nedeniyle açılan tazminat davaları bakımından verilmiştir. Kamulaştırma bedelinin tespiti gibi diğer dava türleri bakımından hüküm yürürlükte kalmaktadır. İİK m.36 kapsamında Devlet'e tanınan teminattan muafiyet ise ayrıca değerlendirilmektedir; bu nedenle kararın uygulamadaki etkisi özellikle belediyeler ve diğer kamu tüzel kişileri bakımından ortaya çıkmaktadır.
Karar, belediyeler başta olmak üzere kamu tüzel kişilerine karşı yürütülen çok sayıda icra dosyasını etkileyebilecek niteliktedir. Bu nedenle tazminat alacaklısı maliklerin, derdest icra dosyalarında idarenin icranın geri bırakılması taleplerini ve bu taleplere ilişkin kararları yakından takip etmesi gerekmektedir.
4. Uygulamada Süreç
- Tazminat kararının alınması: Malik, kamulaştırmasız el atma nedeniyle idare aleyhine tazminat davası açmaktadır.
- İcra takibinin başlatılması: Kesinleşmiş veya kanunen icra edilebilir karara dayanılarak idare aleyhine ilamlı icra takibi yapılmaktadır.
- İcranın geri bırakılması talebi: İdarenin kararı kanun yoluna taşıyarak icranın geri bırakılmasını istemesi hâlinde, iptal kararı sonrasında teminat gösterilip gösterilmediği kontrol edilmektedir.
- Derdest takiplerin değerlendirilmesi: Kararın yayımından önce teminatsız olarak durdurulmuş takiplerde yeniden değerlendirme talep edilip edilemeyeceği incelenmektedir.
- Tahsil: İcranın geri bırakılmadığı hâllerde tahsil işlemlerine devam edilmektedir.
5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci
Kamulaştırmasız el atma nedeniyle açılan tazminat davaları, taşınmazın bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesinde görülmektedir. Hükmün icrası icra dairesi aracılığıyla yürütülmekte, icranın geri bırakılması talepleri ise kararı inceleyen kanun yolu merciine yapılmaktadır. İcra işlemlerine karşı şikâyetler icra mahkemesinde incelenmektedir.
6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar
- İptal kararı 7 Ağustos 2026 tarihinde yayımlanmış olup Anayasa Mahkemesi yürürlüğün ertelenmesine karar vermemiştir.
- İptal kararları geriye yürümediğinden, karar öncesinde verilmiş icranın geri bırakılması kararlarının durumu somut dosya üzerinden değerlendirilmelidir.
- Kamulaştırma Kanunu'nun geçici 6. maddesi kapsamındaki eski tarihli el atmalarda, tazminat ve ödeme usulüne ilişkin özel kurallar ayrıca dikkate alınmalıdır.
- Tazminat miktarının belirlenmesinde taşınmazın el atma tarihindeki niteliği ve dava tarihindeki değeri esas alınmaktadır.
- İmar planıyla kamu hizmetine ayrılan taşınmazlarda, plan kısıtlamasının süresi ve niteliği tazminat talebinin dayanağını oluşturmaktadır.
7. Sonuç
Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararı, kamulaştırmasız el atma nedeniyle tazminat kazanan malikler bakımından tahsil sürecini hızlandırabilecek önemli bir gelişmedir. Bundan sonra idarelerin bu davalarda icranın geri bırakılmasını isteyebilmesi, kural olarak teminat gösterilmesine bağlı olacaktır. Derdest dava ve icra dosyalarının bu karar ışığında yeniden gözden geçirilmesi önem taşımaktadır.
Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.
8. Akademik Kaynaklar
Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.
Aramada kullanılabilecek terim: Kamulaştırmasız el atma tazminatında teminatsız erteleme imkânının kaldırılması
DergiPark'ta yayımlanan hakemli makalelere ücretsiz olarak erişilebilmektedir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır. Yeni yazılar LinkedIn ve Instagram hesaplarında da paylaşılmaktadır.