Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcıları ve Yatırımcı Hakları

1. Konunun Genel Çerçevesi

Kripto varlıkların alım satımına aracılık eden platformlar, uzun süre özel bir yasal çerçeveden yoksun olarak faaliyet göstermiştir. Bu dönemde yaşanan platform kapanmaları ve müşteri varlıklarının kaybı, yatırımcıların korunmasına yönelik bir düzenleme ihtiyacını ortaya koymuştur.

7518 sayılı Kanun ile 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'na kripto varlıklara ilişkin hükümler eklenmiştir. Bu düzenlemeyle kripto varlık hizmet sağlayıcıları Sermaye Piyasası Kurulu'nun gözetim ve denetimine alınmış, müşteri varlıklarının korunmasına ve hizmet sağlayıcıların sorumluluğuna ilişkin özel kurallar getirilmiştir.

Yatırımcılar bakımından en önemli husus, kullanılan platformun yasal statüsü ve müşteri varlıklarının nasıl saklandığıdır. İzinli bir platformda işlem yapılması, varlıkların korunmasına ilişkin güvencelerden ve Kurul denetiminden yararlanılmasını sağlamaktadır. İzinsiz faaliyet gösteren veya yurt dışından Türkiye'deki kişilere yönelik hizmet sunan platformlarda ise bu güvencelerin işletilmesi güçleşmektedir. Bu nedenle platform seçiminde, kullanıcı sözleşmesinin ve platformun Kurul nezdindeki durumunun incelenmesi önem taşımaktadır.

2. Hukuki Dayanak

• 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu (7518 sayılı Kanun ile eklenen kripto varlıklara ilişkin hükümler)
• Sermaye Piyasası Kurulu'nun kripto varlık hizmet sağlayıcılarına ilişkin tebliğ ve düzenlemeleri
• 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun (yükümlülük kapsamı)
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: TBK m.112 (sözleşmeye aykırılık), TBK m.502 vd. (vekâlet sözleşmesi)
• 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun

3. Kanundaki Düzenleme

Kapsam ve Tanımlar

Kanun; kripto varlıkları, dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak elektronik olarak oluşturulup saklanabilen, dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan ve değer veya hak ifade edebilen gayri maddi varlıklar olarak tanımlamaktadır. Kripto varlık hizmet sağlayıcıları ise platformlar, saklama hizmeti sunan kuruluşlar ve Kanun'da belirlenen diğer kuruluşları kapsamaktadır.

İzin ve Denetim

Kripto varlık hizmet sağlayıcılarının kuruluşu ve faaliyete geçmesi Sermaye Piyasası Kurulu'nun iznine bağlanmıştır. Bilgi sistemleri ve teknolojik altyapıya ilişkin asgari şartlar ayrıca belirlenmektedir. Yurt dışında yerleşik hizmet sağlayıcıların Türkiye'de yerleşik kişilere yönelik faaliyetleri de sınırlandırılmıştır.

Müşteri Varlıklarının Korunması

Müşterilere ait nakitlerin ve kripto varlıkların, hizmet sağlayıcının kendi malvarlığından ayrı tutulması esastır. Müşteri nakitleri ve kripto varlıkları Kanun ve ilgili düzenlemelerde öngörülen kuruluşlar nezdinde saklanmaktadır. Bu varlıklar, hizmet sağlayıcının borçları nedeniyle haczedilememekte, rehnedilememekte ve iflas masasına dahil edilememektedir.

Sorumluluk

Kanun, hizmet sağlayıcıların bilişim sistemlerinin güvenliğinin ihlali, siber saldırılar veya çalışanlarının eylemleri nedeniyle müşterilerin uğradığı zararlardan sorumlu olacağını düzenlemektedir. Hizmet sağlayıcının tazmin edemediği zararlar bakımından, kusurlarına ve durumun gereklerine göre yönetim kurulu üyelerinin de sorumluluğu gündeme gelebilmektedir.

Suçlar

İzin alınmadan kripto varlık hizmet sağlayıcılığı faaliyetinde bulunulması ve müşteri varlıklarının kendisine veya başkasına yarar sağlamak amacıyla kullanılması Kanun'da suç olarak düzenlenmiştir. Bu suçlarda Kanun'da öngörülen yaptırımların yanında müsadere ve malvarlığı değerleri üzerinde tedbir hükümleri de uygulanabilmektedir.

4. Uygulamada Süreç

1. Platformun yasal durumunun kontrolü: Kullanılan platformun Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yayımlanan listelerde yer alıp almadığı kontrol edilmektedir.
2. Kayıtların saklanması: Hesap hareketleri, işlem geçmişi, para yatırma ve çekme dekontları ile platformla yapılan yazışmalar saklanmaktadır.
3. Platforma başvuru: Hatalı işlem, erişim kısıtlaması veya varlık kaybı hâlinde platformun şikâyet kanalı üzerinden yazılı başvuru yapılmaktadır.
4. Kurul'a bildirim: Platformun faaliyetlerine ilişkin şikâyetler Sermaye Piyasası Kurulu'na iletilebilmektedir.
5. Suç duyurusu: Varlıkların kötüye kullanılması veya izinsiz faaliyet şüphesinde Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmaktadır.
6. Tazminat talebi: Zararın tazmini için hizmet sağlayıcıya ve gerekli hâllerde sorumlu yöneticilere karşı dava yoluna gidilmektedir.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Platform faaliyetlerinin denetimi ve idari yaptırımlar bakımından Sermaye Piyasası Kurulu yetkilidir. Kanun'da düzenlenen suçlar bakımından soruşturma Cumhuriyet başsavcılığı tarafından yürütülmektedir.

Bireysel yatırımcının hizmet sağlayıcıya karşı açacağı tazminat davalarında, ilişkinin tüketici işlemi niteliği taşıması hâlinde tüketici mahkemesi; ticari nitelikteki uyuşmazlıklarda asliye ticaret mahkemesi görevli olabilmektedir. Ticari nitelikteki para alacaklarında TTK m.5/A uyarınca dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması gerekmektedir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Platform tarafından yapılan bildirim ve hesap kısıtlamalarına ilişkin yazışmalar gecikmeden yanıtlanmalı ve saklanmalıdır.
• Zararın öğrenilmesinden sonra delillerin kaybolmaması için ekran kayıtları ve işlem dökümleri hemen alınmalıdır.
• Yurt dışında yerleşik ve izinsiz faaliyet gösteren platformlara karşı hak arama süreçleri daha güç olabilmektedir.
• Kripto varlık yatırımları yüksek risk içermekte olup Kanun'daki korumalar piyasa değer kayıplarını kapsamamaktadır.
• Tazminat taleplerinde sözleşmeden doğan zamanaşımı süreleri dikkate alınmalıdır.
• Platformun kullanıcı sözleşmesinde yer alan sorumluluk sınırlamaları, Kanun'daki emredici sorumluluk hükümleri karşısında ayrıca değerlendirilmelidir.

7. Sonuç

Kripto varlık hizmet sağlayıcılarına ilişkin düzenleme, yatırımcıların platform kaynaklı risklere karşı korunması için önemli güvenceler getirmiştir. İzinli platformların tercih edilmesi, işlem kayıtlarının düzenli saklanması ve sorun hâlinde başvuru yollarının zamanında kullanılması, yatırımcının haklarını etkin biçimde ileri sürebilmesini kolaylaştırmaktadır.

Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır. Yeni yazılar LinkedIn sayfasında da paylaşılmaktadır.

← Bankacılık, Finans ve Sermaye Piyasası