Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Uyuşmazlıkları

1. Konunun Genel Çerçevesi

İşletmeler makine, araç ve ekipman edinmek veya ticari alacaklarını vadesinden önce nakde çevirmek için bankalar dışındaki finansal kuruluşlardan da yararlanmaktadır. Finansal kiralama (leasing), faktoring, finansman ve tasarruf finansman şirketleri bu alanda hizmet veren başlıca kuruluşlardır.

Bu kuruluşlarla yapılan sözleşmeler, genellikle şirket tarafından hazırlanan standart metinler üzerinden kurulmaktadır. Ödeme güçlüğü, malın ayıplı çıkması, alacağın tahsil edilememesi veya sözleşmenin feshi gibi durumlarda tarafların hakları, hem 6361 sayılı Kanun'un özel hükümlerine hem de borçlar hukukunun genel kurallarına göre belirlenmektedir.

Bu sözleşmelerde uyuşmazlıklar çoğunlukla ödeme güçlüğü ortaya çıktıktan sonra gündeme gelmektedir. Oysa sözleşmenin imzalanması aşamasında temerrüt faizi, fesih şartları, teminatlar ve kefalet hükümlerinin incelenmesi, ileride karşılaşılabilecek risklerin önceden görülmesini sağlamaktadır. Özellikle işletmelerin finansal kiralama yoluyla edindiği makine ve ekipmanlar faaliyetin devamı için kritik önem taşıdığından, sözleşmenin feshi ve malın iadesi ciddi işletme kayıplarına yol açabilmektedir.

2. Hukuki Dayanak

• 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: TBK m.20-25 (genel işlem koşulları), TBK m.183-188 (alacağın devri), TBK m.117-118 (borçlunun temerrüdü)
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: TTK m.5/A (dava şartı arabuluculuk)
• 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (tüketici kredisi ve tasarruf finansman sözleşmeleri bakımından)
• Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu'nun ilgili yönetmelikleri

3. Kanundaki Düzenleme

Finansal Kiralama

Finansal kiralamada kiralayan, kiracının seçtiği malı satın alarak veya başka bir yolla edinerek, mülkiyeti kendisinde kalmak üzere kullanma hakkını kira bedeli karşılığında kiracıya bırakmaktadır. Sözleşme süresi sonunda malın mülkiyetinin kiracıya devri genellikle sözleşmede düzenlenmektedir. Kanun, finansal kiralama sözleşmesinin yazılı şekilde yapılmasını ve mal türüne göre ilgili sicillere tescil veya şerh edilmesini öngörmektedir.

Kiracı, malın bakımı, sigortası ve sözleşmeye uygun kullanılmasından sorumludur. Malın ayıplı çıkması hâlinde kiracı, sözleşmede düzenlenen şekilde satıcıya karşı ayıptan doğan hakları kullanabilmektedir. Kira bedellerinin ödenmemesi hâlinde kiralayan, Kanun'da öngörülen süre verilerek yapılacak ihtar sonucunda sözleşmeyi feshedebilmekte ve malın iadesini isteyebilmektedir.

Faktoring

Faktoring işleminde işletmenin mal veya hizmet satışından doğan ticari alacakları faktoring şirketine devredilmekte, şirket bu alacakların tahsilini üstlenmekte veya alacak karşılığında finansman sağlamaktadır. Faktoring işlemleri yalnızca mal ve hizmet satışından doğan, fatura ile belgelendirilmiş alacaklar üzerinden yapılabilmektedir. TBK m.184 uyarınca alacağın devri yazılı şekilde yapılmalıdır.

Alacağın geri dönüşlü (rücu hakkı bulunan) veya geri dönüşsüz olarak devredilmesine göre, borçlu ödeme yapmadığında faktoring şirketinin alacağı devreden işletmeye başvurup başvuramayacağı değişmektedir.

Finansman ve Tasarruf Finansman

Finansman şirketleri, mal ve hizmet alımlarının kredi yoluyla finanse edilmesini sağlamaktadır. Taşıt kredileri bu alanın en yaygın örneğidir. Tasarruf finansman şirketleri ise faizsiz esaslı tasarruf sistemiyle konut veya taşıt edinilmesine yönelik sözleşmeler yapmaktadır. Bu sözleşmelerin tüketicilerle yapılması hâlinde, tüketicinin korunmasına ilişkin hükümler de uygulanmaktadır.

4. Uygulamada Süreç

1. Sözleşmenin incelenmesi: Sözleşme, ödeme planı, temerrüt faizi, erken ödeme ve fesih hükümleri incelenmektedir.
2. Genel işlem koşullarının kontrolü: Karşı tarafça önceden hazırlanmış ve müzakere edilmemiş hükümlerin TBK m.20-25 kapsamında geçerliliği değerlendirilmektedir.
3. Ödeme güçlüğünde müzakere: Temerrüt oluşmadan önce yapılandırma veya erteleme talepleri yazılı olarak iletilmektedir.
4. İhtar ve fesih bildirimlerinin değerlendirilmesi: Kiralayan tarafından gönderilen ihtarın Kanun'daki şartlara uygun olup olmadığı kontrol edilmektedir.
5. Faktoring işlemlerinde belge kontrolü: Devir sözleşmesi, faturalar ve borçluya yapılan bildirimler incelenmektedir.
6. Arabuluculuk: Tacirler arasındaki para alacaklarında dava öncesinde arabulucuya başvurulmaktadır.
7. Dava veya icra takibi: Uzlaşma sağlanamazsa alacak, iade veya tazminat davası açılmakta ya da icra takibine karşı itiraz yollarına başvurulmaktadır.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Tacirler arasındaki finansal kiralama ve faktoring uyuşmazlıkları asliye ticaret mahkemesinde görülmektedir. Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat taleplerinde TTK m.5/A uyarınca dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır.

Tüketici ile finansman veya tasarruf finansman şirketi arasındaki uyuşmazlıklarda, parasal sınıra göre tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi görevlidir. Şirketlerin faaliyetlerine ilişkin şikâyetler Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu'na iletilebilmektedir. Yetkili mahkeme, sözleşmede geçerli bir yetki sözleşmesi bulunup bulunmadığına göre belirlenmektedir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• İhtarnamede verilen süre içinde ödeme yapılması, fesih sonucunu önleyebilmektedir.
• İcra takiplerinde ödeme emrine itiraz Kanun'da öngörülen kısa süre içinde yapılmalıdır.
• Finansal kiralama konusu malın üçüncü kişilere devri veya rehnedilmesi ciddi hukuki sonuçlar doğurabilmektedir.
• Faktoring işlemlerinde borçluya devir bildiriminin yapılmaması, borçlunun eski alacaklıya yaptığı ödemelerin geçerli sayılmasına yol açabilmektedir.
• Kefalet ve diğer teminatların geçerlilik şartları ayrıca incelenmelidir.

7. Sonuç

Finansal kuruluşlarla yapılan sözleşmelerde tarafların hakları büyük ölçüde sözleşme metnine ve Kanun'daki özel hükümlere bağlıdır. Sözleşmenin imzalanmadan önce incelenmesi, ödeme güçlüğünde erken müzakere edilmesi ve ihtar ile icra süreçlerinde sürelerin kaçırılmaması, uyuşmazlıkların daha az maliyetle çözümlenmesine katkı sağlamaktadır.

Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır. Yeni yazılar LinkedIn sayfasında da paylaşılmaktadır.

← Bankacılık, Finans ve Sermaye Piyasası