Yabancı Mahkeme Boşanma Kararlarının Tanınması ve Tenfizi

1. Konunun Genel Çerçevesi

Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları veya yabancı bir ülkede evlenen kişiler, boşanma işlemlerini çoğu zaman bulundukları ülkenin mahkemelerinde gerçekleştirmektedir. Ancak yabancı bir mahkemenin verdiği boşanma kararı, Türkiye'de kendiliğinden sonuç doğurmamaktadır. Bu karar Türkiye'de tanınmadıkça kişi nüfus kayıtlarında evli görünmeye devam etmektedir.

Bu durum; yeniden evlenme, miras, mal paylaşımı, nafaka tahsili ve resmi işlemlerde çeşitli sorunlara yol açabilmektedir. 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun, yabancı mahkeme kararlarının Türkiye'de tanınması ve tenfizine ilişkin usul ve şartları düzenlemektedir.

Tanıma veya tenfiz kararı alınmadan önce Türkiye'de yeniden evlenme işlemleri yapılamamakta, mirasçılık ve mal rejiminin tasfiyesi gibi konularda da tarafların hukuki durumu belirsiz kalmaktadır. Bu nedenle yurt dışında boşanan kişilerin, kararın kesinleşmesinden sonra Türkiye'deki kayıtlarını güncellemek için gerekli adımları gecikmeksizin atması yararlı olmaktadır. Sürecin hangi yolla yürütüleceği; kararın türüne, tarafların birlikte başvuru yapıp yapamayacağına ve kararda icra edilmesi gereken hükümler bulunup bulunmadığına göre belirlenmektedir.

2. Hukuki Dayanak

• 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun: MÖHUK m.50 (tenfiz kararı), MÖHUK m.51 (görevli ve yetkili mahkeme), MÖHUK m.53 (dilekçeye eklenecek belgeler), MÖHUK m.54 (tenfiz şartları), MÖHUK m.58 (tanıma)
• 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu (yabancı boşanma kararlarının idari yoldan kaydına ilişkin hükümler)
• 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun
• Yabancı Resmi Belgelerin Tasdiki Mecburiyetinin Kaldırılması Sözleşmesi (Apostil Sözleşmesi)

3. Kanundaki Düzenleme

Tanıma ve Tenfiz Ayrımı

Tanıma, yabancı mahkeme kararının kesin hüküm etkisinin Türkiye'de kabul edilmesidir. Boşanma kararının yalnızca nüfus kayıtlarına işlenmesinin amaçlandığı durumlarda tanıma yeterlidir. Tenfiz ise yabancı kararın Türkiye'de icra edilebilmesini sağlamaktadır. Kararda nafaka, tazminat veya mal paylaşımı gibi icrası gereken hükümler varsa, bu hükümler bakımından tenfiz kararı alınması gerekmektedir.

Şartlar

MÖHUK m.50 uyarınca yabancı mahkemelerden hukuk davalarına ilişkin olarak verilmiş ve o devlet kanunlarına göre kesinleşmiş bulunan kararların Türkiye'de icra olunabilmesi, yetkili Türk mahkemesince tenfiz kararı verilmesine bağlıdır.

MÖHUK m.54 uyarınca tenfiz için; karşılıklılık bulunması, kararın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuda verilmemiş olması, hükmün açıkça kamu düzenine aykırı olmaması ve hakkında tenfiz istenen kişinin Kanun'a uygun olarak mahkemeye çağrılmış ve temsil edilmiş olması gerekmektedir. Hakkında tenfiz istenen kişinin bu şartın yerine getirilmediğine dayanarak itiraz etmesi hâlinde bu husus incelenmektedir.

MÖHUK m.58 uyarınca tanımada, tenfiz şartlarından karşılıklılık şartı aranmamaktadır.

İdari Yoldan Kayıt

Nüfus Hizmetleri Kanunu'nda yapılan düzenleme ile belirli şartları taşıyan yabancı boşanma kararlarının, mahkemeye başvurulmaksızın nüfus müdürlükleri veya dış temsilcilikler aracılığıyla idari yoldan nüfus kütüğüne işlenmesine imkân tanınmıştır. Bu yol, tarafların birlikte başvurusu gibi şartlara bağlı olup şartların bulunmaması hâlinde mahkeme yoluna başvurulması gerekmektedir.

4. Uygulamada Süreç

1. Belgelerin temini: Boşanma kararının aslı veya onaylı örneği ile kesinleşme şerhi yabancı ülke makamlarından alınmaktadır.
2. Apostil ve tercüme: Belgeler, Apostil Sözleşmesi'ne taraf ülkelerde apostil şerhi, diğer ülkelerde konsolosluk onayıyla onaylatılmakta ve yeminli tercüman tarafından Türkçeye çevrilerek noterce onaylanmaktadır.
3. İdari yolun değerlendirilmesi: Şartlar uygunsa nüfus müdürlüğü veya konsolosluk aracılığıyla idari başvuru yapılmaktadır.
4. Dava açılması: İdari yol mümkün değilse yetkili aile mahkemesinde tanıma veya tanıma ve tenfiz davası açılmaktadır.
5. Karşı tarafın davete katılması: Dava dilekçesi karşı tarafa tebliğ edilmekte ve karşı tarafa cevap hakkı tanınmaktadır.
6. Karar ve kesinleşme: Mahkeme kararı kesinleştikten sonra nüfus müdürlüğüne bildirilmekte ve kayıtlar güncellenmektedir.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

MÖHUK m.51 uyarınca tenfiz ve tanıma davaları kural olarak asliye mahkemesinde görülmekte olup boşanma kararları bakımından aile mahkemesi görevlidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesi davaya bakmaktadır.

Yetkili mahkeme, hakkında tenfiz istenen kişinin Türkiye'deki yerleşim yeri mahkemesi, Türkiye'de yerleşim yeri yoksa sakin olduğu yer mahkemesi, bunlar da yoksa Kanun'da belirtilen büyükşehirlerdeki mahkemelerden biridir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Tanıma veya tenfiz davası açılması için Kanun'da belirli bir süre öngörülmemiştir; ancak kayıtların güncellenmemesi uzun süre çeşitli hukuki sorunlara yol açabilmektedir.
• Kesinleşme şerhi bulunmayan kararlar tanınamamaktadır.
• Karşı tarafa yabancı yargılamada usulüne uygun tebligat yapılmamış olması, tenfizin reddine yol açabilmektedir.
• Yabancı kararda velayete ilişkin hükümler varsa, bu hükümlerin tanınması ayrıca değerlendirilmektedir.
• Belgelerdeki isim, doğum tarihi ve kimlik bilgilerinin nüfus kayıtlarıyla uyumlu olması gerekmektedir.

7. Sonuç

Yabancı mahkemeden alınan boşanma kararının Türkiye'de sonuç doğurması, tanıma veya tenfiz sürecinin tamamlanmasına bağlıdır. Belgelerin eksiksiz temin edilmesi, idari yolun uygun olup olmadığının değerlendirilmesi ve kararın içeriğine göre tanıma ile tenfiz arasındaki doğru tercihin yapılması, sürecin daha hızlı sonuçlanmasını sağlamaktadır.

Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır. Yeni yazılar LinkedIn sayfasında da paylaşılmaktadır.

← Aile Hukuku