Vekâletname Türleri ve Vekâlet İlişkisinin Sona Ermesi

1. Konunun Genel Çerçevesi

Vekâlet ilişkisi, bir kişinin başka bir kişi adına iş görmeyi üstlendiği sözleşmedir. Vekâletname ise bu ilişkide vekile verilen temsil yetkisini gösteren yazılı belgedir. Gündelik hayatta araç satışı, banka işlemleri, tapu işlemleri ve dava takibi gibi pek çok işlem vekâletname ile yürütülmektedir.

Vekâletnamenin kapsamı, vekilin hangi işlemleri yapabileceğini belirlemektedir. Kapsamı belirsiz veya gereğinden geniş hazırlanmış bir vekâletname, vekâlet veren aleyhine sonuç doğurabilecek işlemlere kapı aralayabilmektedir. Bu nedenle vekâletnamenin türü ve içerdiği yetkiler, işlem öncesinde dikkatle belirlenmelidir.

2. Hukuki Dayanak

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: TBK m.502 (vekâlet sözleşmesinin tanımı), TBK m.504 (vekâletin kapsamı ve özel yetki gerektiren işler), TBK m.512 (azil ve istifa), TBK m.513 (ölüm, ehliyet kaybı ve iflas), TBK m.514 (sona ermenin üçüncü kişilere etkisi)
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: HMK m.74 (davada özel yetki gerektiren işlemler)
• 1512 sayılı Noterlik Kanunu
• 1136 sayılı Avukatlık Kanunu: Av.K m.41 (avukatın vekâletten çekilmesi), Av.K m.174 (azil hâlinde ücret)

3. Kanundaki Düzenleme

Genel ve Özel Vekâletname

Genel vekâletname, vekâlet verenin olağan işlerini yürütmek için verilen geniş kapsamlı bir yetkiyi ifade etmektedir. Özel vekâletname ise belirli bir işlem veya işlem grubu için verilmektedir. TBK m.504 uyarınca vekâletin kapsamı, sözleşmede açıkça belirlenmemişse görülecek işin niteliğine göre belirlenmektedir.

Aynı madde, bazı işlemler için özel yetki aranacağını düzenlemektedir. Dava açma, sulh olma, hakeme başvurma, kambiyo taahhüdünde bulunma, bağışlama, kefil olma ve taşınmazı devretme veya bir hakla sınırlandırma bu işlemler arasındadır. Bu işlemler için vekâletnamede açık yetki bulunmadıkça vekil, vekâlet veren adına işlem yapamamaktadır.

Dava Vekâletnamesi

HMK m.74 uyarınca davayı kabul, davadan feragat, sulh olma, ikrar, hakem veya bilirkişi üzerinde anlaşma, davanın tamamen veya kısmen geri alınması ve icra takibinden vazgeçme gibi işlemler için vekâletnamede özel yetki bulunması gerekmektedir. Bu yetkilerin bulunmaması, işlemin vekil tarafından yapılmasını engellemektedir.

Vekâletin Sona Ermesi

TBK m.512 uyarınca vekâlet veren vekâleti her zaman azledebilmekte, vekil de her zaman istifa edebilmektedir. Ancak uygun olmayan zamanda yapılan azil veya istifa, karşı tarafın bu nedenle uğradığı zararın giderilmesini gerektirebilmektedir.

TBK m.513 uyarınca, sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça, vekâlet ilişkisi taraflardan birinin ölümü, ehliyetini kaybetmesi veya iflası ile kendiliğinden sona ermektedir. TBK m.514 ise vekâletin sona erdiğini öğrenmeden yapılan işlemlerin, iyi niyetli üçüncü kişiler bakımından sonuç doğurmaya devam edebileceğini düzenlemektedir.

Avukatlık Vekâleti

Avukatlık sözleşmelerinde azil ve istifa, Avukatlık Kanunu'nun özel hükümlerine de tabidir. Av.K m.41 avukatın vekâletten çekilmesini, Av.K m.174 ise haklı bir neden olmaksızın azledilen avukatın ücret hakkını düzenlemektedir.

4. Uygulamada Süreç

1. İşlemin belirlenmesi: Vekâletname ile hangi işlemin yapılacağı netleştirilmekte; gerekli olmayan yetkiler vekâletnameye eklenmemektedir.
2. Doğru türün seçilmesi: Tek bir işlem için özel vekâletname, sürekli işler için sınırları belirlenmiş genel vekâletname tercih edilmektedir.
3. Noterde düzenleme: Vekâletname noterde, vekâlet verenin kimlik belgesiyle birlikte düzenlenmektedir. Tapu işlemlerinde fotoğraflı ve düzenleme şeklinde vekâletname aranmaktadır.
4. Yurt dışındaki kişiler: Yurt dışında bulunanlar, Türk konsoloslukları aracılığıyla veya bulundukları ülkede düzenlenip apostil şerhi alınmış ve tercüme edilmiş vekâletname ile işlem yaptırabilmektedir.
5. Azil işlemi: Azil, noter aracılığıyla vekile bildirilmekte; vekâletnamenin kullanıldığı kurumlara (banka, tapu müdürlüğü, mahkeme) da ayrıca bildirim yapılmaktadır.
6. Vekâletnamenin iadesi: Vekâlet sona erdiğinde vekâletname aslının iadesi istenmektedir.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Vekâletnameler ve azilnameler notere düzenletilmektedir. Vekâlet sözleşmesinden doğan uyuşmazlıklarda, örneğin vekilin yetkisini aşarak işlem yapması veya özenle hareket etmemesi nedeniyle açılacak tazminat davalarında, kural olarak asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Taraflar tacir ise ve iş ticari işletmeleriyle ilgiliyse asliye ticaret mahkemesi görevli olabilmektedir. Genel yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri mahkemesidir; sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi de yetkilidir.

Vekilin yetkisiz olarak taşınmaz devri yapması gibi durumlarda tapu iptali ve tescil davası, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde açılmaktadır.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Vekâletnamelerde "her türlü işlem" gibi sınırsız ifadeler yerine, yapılacak işlemlerin tek tek sayılması daha güvenlidir.
• Vekâletnamede süre belirtilebilmekte; belirli bir tarihe kadar geçerli vekâletname vermek risk yönetimi açısından yararlıdır.
• Azil, vekile ulaştığı andan itibaren hüküm doğurmaktadır; ancak vekilin işlem yaptığı kurumlara bildirilmemesi, iyi niyetli üçüncü kişilerle yapılan işlemlerin geçerliliğini tartışmalı hâle getirebilmektedir.
• Vekilin kendisiyle işlem yapması (örneğin vekâlet verenin taşınmazını kendisine satması), çıkar çatışması nedeniyle ayrıca değerlendirilmesi gereken bir durumdur.
• Avukatın azledilmesi hâlinde dava dosyalarının devri ve ücret hesabı ayrıca ele alınmalıdır.

7. Sonuç

Vekâletname, doğru hazırlandığında işleri kolaylaştıran, özensiz hazırlandığında ise ciddi zararlara yol açabilen bir belgedir. Yetkilerin işlemle sınırlı tutulması, özel yetki gerektiren işlemlerin açıkça yazılması ve vekâlet sona erdiğinde azlin ilgili kurumlara bildirilmesi, vekâlet ilişkisinden kaynaklanan risklerin önemli ölçüde azaltılmasını sağlamaktadır.

Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır. Yeni yazılar LinkedIn sayfasında da paylaşılmaktadır.

← Sürekli veya Süreli Hukuki Danışmanlık