Tasarım Tescili ve Tasarım Hakkının Korunması

1. Konunun Genel Çerçevesi

Bir ürünün piyasada tercih edilmesinde görünümü çoğu zaman belirleyici rol oynamaktadır. Mobilya, giyim, ambalaj, ayakkabı, takı, aydınlatma ürünleri, yedek parça veya bir mobil uygulamanın grafik arayüzü gibi pek çok ürünün görünümü, tasarım hakkı ile korunabilmektedir.

Tasarım hakkı, markadan ve patentten farklıdır. Marka, ürünün kimden geldiğini gösteren işareti korurken; patent, teknik bir çözümü korumaktadır. Tasarım ise ürünün nasıl göründüğünü korumaktadır. Aynı ürün üzerinde bu hakların birden fazlası birlikte bulunabilmektedir.

Tasarım koruması, özellikle taklit ürünlerin hızla piyasaya sunulduğu sektörlerde önemli bir rekabet aracıdır. Tescil belgesi, hak sahibine tecavüz iddiasında güçlü bir başlangıç noktası sağlamakta ve ispat yükünü kolaylaştırmaktadır.

2. Hukuki Dayanak

• 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu: SMK m.55 (tasarımın tanımı ve kapsamı), SMK m.56 (koruma şartları: yenilik ve ayırt edici nitelik) ve tasarıma ilişkin diğer hükümler
• SMK m.156 (görevli mahkeme)
• Sınai Mülkiyet Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik
• 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (tasarımın aynı zamanda eser niteliği taşıması hâlinde)

3. Kanundaki Düzenleme

Koruma Şartları

SMK m.56 uyarınca bir tasarımın korunabilmesi için yeni olması ve ayırt edici niteliğe sahip olması gerekmektedir. Aynı tasarımın daha önce kamuya sunulmamış olması yenilik şartını, bilgilenmiş kullanıcı üzerinde daha önce kamuya sunulmuş tasarımlardan farklı bir genel izlenim bırakması ise ayırt edicilik şartını ifade etmektedir.

Kanun, tasarımcının kendi tasarımını başvuru tarihinden önce belirli bir süre içinde kamuya sunmasının yeniliği ortadan kaldırmayacağını öngören bir hoşgörü süresi tanımaktadır. Ancak bu sürenin aşılması, tescil imkânını ortadan kaldırabilmektedir.

Tescilli ve Tescilsiz Tasarım

Tescilli tasarım, Türk Patent ve Marka Kurumu'na (TÜRKPATENT) yapılan başvuru ve tescil ile korunmaktadır. Koruma, başvuru tarihinden itibaren başlamakta ve belirli aralıklarla yenilenerek Kanun'da öngörülen azami süreye kadar uzatılabilmektedir.

Kanun ayrıca, Türkiye'de ilk kez kamuya sunulan tasarımlara tescilsiz olarak da sınırlı süreli bir koruma tanımaktadır. Tescilsiz tasarım koruması daha kısa süreli olup yalnızca kopyalama yoluyla yapılan kullanımlara karşı ileri sürülebilmektedir. Bu nedenle ticari değeri yüksek tasarımlar için tescil yoluna gidilmesi daha güçlü bir koruma sağlamaktadır.

Hakkın Kapsamı

Tasarım hakkı sahibi, tasarımın izinsiz olarak üretilmesini, piyasaya sunulmasını, satılmasını, ithal edilmesini ve ticari amaçla kullanılmasını yasaklayabilmektedir. Tasarımın aynı zamanda özgün bir eser niteliği taşıması hâlinde, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında da koruma talep edilebilmektedir.

4. Uygulamada Süreç

1. Ön araştırma: Benzer tasarımların daha önce kamuya sunulup sunulmadığı ve tescilli olup olmadığı araştırılmaktadır.
2. Görsellerin hazırlanması: Tasarımın tüm yönlerini açıkça gösteren, Kanun ve Yönetmelik'te öngörülen biçimdeki görseller hazırlanmaktadır.
3. Başvuru: Başvuru TÜRKPATENT'e elektronik ortamda yapılmakta; ürün sınıfı ve tasarımcı bilgileri belirtilmektedir. Aynı sınıftaki birden fazla tasarım çoklu başvuru ile yapılabilmektedir.
4. Şekli inceleme ve yayın: Kurum başvuruyu şekli yönden incelemekte; uygun başvurular yayımlanmaktadır. Tasarımcı, yayımın belirli bir süre ertelenmesini talep edebilmektedir.
5. İtiraz: Yayımdan itibaren Kanun'da öngörülen süre içinde üçüncü kişiler itiraz edebilmektedir.
6. Tescil ve belge: İtiraz olmaz veya itiraz reddedilirse tasarım tescil edilmekte ve belge düzenlenmektedir.
7. Yenileme: Koruma süresinin sona ermesinden önce yenileme ücreti ödenerek koruma uzatılmaktadır.
8. Yurt dışı koruma: Yurt dışında koruma için uluslararası tescil sistemleri veya ülke bazlı başvurular değerlendirilmektedir.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Tescil başvuruları ve itirazlar TÜRKPATENT nezdinde incelenmektedir. Kurum kararlarına karşı önce Kurum içindeki itiraz merciine başvurulmakta, bu aşamadan sonra verilen kararlara karşı ise dava yoluna gidilebilmektedir.

SMK m.156 uyarınca tasarım hakkından doğan davalar fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinde görülmektedir. Bu mahkemenin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Kurum kararlarına karşı açılacak davalar Ankara fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinde görülmektedir. Tecavüz davalarında hak sahibinin yerleşim yeri, fiilin işlendiği yer veya fiilin etkilerinin görüldüğü yer mahkemesi de yetkili olabilmektedir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Tasarım fuar, sosyal medya veya internet sitesinde kamuya sunulmadan önce başvuru yapılması yenilik bakımından en güvenli yoldur.
• Hoşgörü süresi kaçırılırsa tasarımcının kendi açıklaması dahi yeniliği ortadan kaldırabilmektedir.
• Yenileme ücretinin süresinde ödenmemesi korumanın sona ermesine yol açabilmektedir.
• Tasarımın çalışan veya dış tasarımcı tarafından oluşturulduğu durumlarda hakların kime ait olacağı sözleşmeyle açıkça düzenlenmelidir.
• Tecavüz tespit edildiğinde delillerin korunması için delil tespiti ve ihtiyati tedbir yollarına hızla başvurulması önem taşımaktadır.
• Yalnızca teknik işlevin zorunlu kıldığı görünüm özellikleri tasarım korumasından yararlanamamaktadır.

7. Sonuç

Tasarım hakkı, ürünün görünümüne yapılan yatırımın korunmasını sağlayan etkili bir araçtır. Kamuya sunmadan önce tescil başvurusu yapılması, görsellerin özenle hazırlanması ve yenileme sürelerinin takip edilmesi, ileride ortaya çıkabilecek taklit ve kopyalama uyuşmazlıklarında hak sahibinin konumunu güçlendirmektedir.

Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır. Yeni yazılar LinkedIn sayfasında da paylaşılmaktadır.

← Marka ve Fikri Mülkiyet