Patent ve Faydalı Model Başvurusu ve Koruma

1. Konunun Genel Çerçevesi

Teknik bir soruna getirilen yeni bir çözüm, sahibine önemli bir ticari avantaj sağlayabilmektedir. Bu avantajın korunması için Türk hukukunda iki temel araç bulunmaktadır: patent ve faydalı model. Her ikisi de buluş sahibine, belirli bir süre boyunca buluşun başkaları tarafından izinsiz kullanılmasını engelleme hakkı vermektedir.

Patent ve faydalı model arasındaki farklar; koruma şartları, inceleme süreci ve koruma süresi bakımından ortaya çıkmaktadır. Hangi yolun tercih edileceği, buluşun niteliğine, ürünün piyasadaki ömrüne ve korumaya ne kadar hızlı ihtiyaç duyulduğuna göre belirlenmektedir.

2. Hukuki Dayanak

• 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu: SMK m.82 (patentlenebilir buluşlar ve kapsam dışı konular), patent ve faydalı model başvurusu, inceleme ve hükümsüzlüğe ilişkin hükümler, SMK m.113 vd. (çalışan buluşları)
• SMK m.156 (görevli mahkeme)
• Sınai Mülkiyet Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik
• Avrupa Patent Sözleşmesi ve Patent İşbirliği Antlaşması (uluslararası başvurular bakımından)

3. Kanundaki Düzenleme

Patentlenebilirlik Şartları

SMK m.82 uyarınca tekniğin bütün alanlarındaki buluşlara; yeni olmaları, buluş basamağı içermeleri ve sanayiye uygulanabilir olmaları şartıyla patent verilmektedir. Yenilik, buluşun başvuru tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya açıklanmamış olmasını; buluş basamağı ise buluşun ilgili teknik alanda ortalama bilgiye sahip bir kişi tarafından tekniğin bilinen durumundan açıkça çıkarılamamasını ifade etmektedir.

Aynı madde, keşifler, bilimsel teoriler, matematiksel yöntemler, iş planları, estetik yaratımlar ve kendi başına bilgisayar programları gibi konuların buluş sayılmayacağını düzenlemektedir. Bunun yanında bazı konular kamu düzeni ve genel ahlak gibi gerekçelerle patent korumasının dışında bırakılmıştır.

Faydalı Model

Faydalı model, yeni ve sanayiye uygulanabilir buluşlara verilmektedir; patentten farklı olarak buluş basamağı şartı aranmamaktadır. İnceleme süreci daha kısa olup koruma süresi de patente göre daha kısadır. Kanun, bazı konuların (örneğin usuller ve kimyasal maddeler gibi) faydalı model ile korunamayacağını öngörmektedir.

Koruma Süresi

Patentin koruma süresi, başvuru tarihinden itibaren yirmi yıl; faydalı modelin koruma süresi ise başvuru tarihinden itibaren on yıldır. Bu süreler uzatılamamaktadır. Korumanın devamı için her yıl yıllık ücretin ödenmesi gerekmektedir.

Çalışan Buluşları

SMK m.113 vd. uyarınca çalışanın iş ilişkisi sırasında, işletmedeki görevi gereği veya işletmenin deneyim ve çalışmalarına dayanarak yaptığı buluşlar hizmet buluşu niteliğindedir. Çalışan, hizmet buluşunu işverene yazılı olarak bildirmekle yükümlüdür. İşveren, Kanun'da öngörülen süre içinde buluş üzerinde tam veya kısmi hak talep edebilmekte; hak talep edilmesi hâlinde çalışana uygun bir bedel ödenmesi gerekmektedir.

4. Uygulamada Süreç

1. Gizliliğin korunması: Başvuru yapılmadan önce buluş yayın, fuar, sunum veya sosyal medya yoluyla kamuya açıklanmamalıdır.
2. Ön araştırma: Benzer patent ve yayınlar taranarak buluşun yenilik ve buluş basamağı bakımından durumu değerlendirilmektedir.
3. Tarifname ve istemlerin hazırlanması: Buluşun teknik açıklaması, çizimleri ve koruma kapsamını belirleyen istemler hazırlanmaktadır. Koruma kapsamını istemler belirlediğinden bu aşama en kritik aşamadır.
4. Başvuru: Başvuru TÜRKPATENT'e elektronik ortamda yapılmaktadır. Rüçhan hakkı talep edilecekse ilk başvuru tarihinden itibaren öngörülen süre dikkate alınmaktadır.
5. Araştırma ve inceleme: Kurum araştırma raporu düzenlemekte, inceleme talebi üzerine buluşun şartları taşıyıp taşımadığını incelemektedir.
6. Yayım ve itiraz: Başvuru ve verilen patent yayımlanmakta; üçüncü kişiler Kanun'da öngörülen süreler içinde itiraz edebilmektedir.
7. Yıllık ücretler: Koruma süresi boyunca yıllık ücretler süresinde ödenmektedir.
8. Yurt dışı koruma: Patent İşbirliği Antlaşması veya Avrupa patent sistemi üzerinden uluslararası başvuru seçenekleri değerlendirilmektedir.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Başvurular TÜRKPATENT tarafından incelenmekte; Kurum kararlarına karşı önce Kurum içindeki itiraz merciine başvurulmaktadır. Bu aşamadan sonra verilen kararlara karşı Ankara fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinde dava açılabilmektedir.

SMK m.156 uyarınca patent ve faydalı model hakkına tecavüz, hükümsüzlük ve çalışan buluşlarına ilişkin davalar fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinde görülmektedir. Bu mahkemenin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Tecavüz fiillerinin cezai yönü bakımından fikri ve sınai haklar ceza mahkemesi görevli olabilmektedir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Buluşun başvurudan önce kamuya açıklanması, yeniliği ortadan kaldırarak patent alınmasını engelleyebilmektedir.
• Rüçhan hakkı, ilk başvurudan itibaren Kanun'da öngörülen süre içinde kullanılabilmektedir.
• Yıllık ücretlerin süresinde ödenmemesi korumanın sona ermesine yol açmaktadır.
• Patent ile korunan bir buluşun ayrıntıları başvuru ile kamuya açıklandığından, bazı durumlarda ticari sır olarak korunması daha uygun olabilmektedir.
• Çalışanlar ve dış geliştiricilerle yapılan sözleşmelerde buluşlar üzerindeki haklar ve bildirim yükümlülükleri açıkça düzenlenmelidir.
• Tecavüz iddiasında delillerin korunması için delil tespiti ve ihtiyati tedbir yollarına başvurulabilmektedir.

7. Sonuç

Patent ve faydalı model, teknik yeniliklerin ekonomik değerinin korunmasını sağlayan hukuki araçlardır. Buluşun başvurudan önce gizli tutulması, istemlerin özenle hazırlanması ve yıllık ücretlerin takip edilmesi, korumanın etkinliğini doğrudan belirlemektedir.

Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır. Yeni yazılar LinkedIn sayfasında da paylaşılmaktadır.

← Marka ve Fikri Mülkiyet