Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizinde Yeni Dönem

1. Konunun Genel Çerçevesi

Faiz, para borçlarının geç ödenmesi veya paranın kullanımı karşılığında borçlu tarafından ödenen bedeldir. Sözleşmelerde faiz oranı belirlenmemişse veya borçlu temerrüde düşmüşse, uygulanacak faiz oranı Kanun'a göre belirlenmektedir. Bu nedenle kanuni faiz oranı, alacak davaları, icra takipleri ve sözleşme uyuşmazlıklarının sonucunu doğrudan etkilemektedir.

Uzun yıllar boyunca sabit bir oran olarak belirlenen kanuni faiz, piyasa faiz oranlarının çok altında kaldığı gerekçesiyle eleştirilmekteydi. 31 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7589 sayılı Kanun ile 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun'un 1. maddesi değiştirilmiş ve kanuni faiz, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın reeskont oranına bağlanmıştır.

Bu değişiklik, yalnızca yeni açılacak davaları değil, devam eden alacak takiplerini ve sözleşme müzakerelerini de etkilemektedir.

2. Hukuki Dayanak

• 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun: 3095 s. K. m.1 (kanuni faiz), 3095 s. K. m.2 (temerrüt faizi)
• 7589 sayılı Kanun ve geçiş hükümleri
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: TBK m.88 (sözleşme faizi), TBK m.117-120 (borçlunun temerrüdü ve temerrüt faizi)
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: TTK m.8 (ticari işlerde faiz), TTK m.1530 (ticari işlerde ödeme süreleri ve temerrüt)

3. Kanundaki Düzenleme

Kanuni Faizin Yeni Belirlenme Yöntemi

7589 sayılı Kanun ile değiştirilen 3095 s. K. m.1 uyarınca kanuni faiz oranı, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın önceki yılın 31 Aralık günü uyguladığı kısa vadeli kredi reeskont oranının yüzde sekseni olarak belirlenmektedir. Yılın 30 Haziran günü uygulanan reeskont oranının, önceki yılın 31 Aralık oranından Kanun'da öngörülen ölçüde farklı olması hâlinde, yılın ikinci yarısı için 30 Haziran oranı esas alınmaktadır.

Bu yöntemle kanuni faiz oranı her yıl ve gerektiğinde yıl ortasında değişebilmektedir. Kanun'un yürürlüğünden önceki dönemler bakımından ise önceki düzenlemedeki oran uygulanmaktadır.

Temerrüt Faizi

3095 s. K. m.2 uyarınca temerrüt faizine ilişkin bir sözleşme hükmü bulunmayan hâllerde, temerrüt faizi kanuni faiz oranı üzerinden hesaplanmaktadır. Ticari işlerde ise temerrüt faizi bakımından Merkez Bankası'nın kısa vadeli avanslar için uyguladığı faiz oranına ilişkin özel kural bulunmaktadır.

Sözleşme Faizinin Sınırları

TBK m.88 uyarınca sözleşmeyle belirlenecek yıllık faiz oranı, kanuni faiz oranının belirli bir oranda fazlasını aşamamaktadır. TBK m.120 uyarınca sözleşmeyle belirlenecek yıllık temerrüt faizi oranı da kanuni faiz oranına bağlı bir üst sınıra tabidir. Bu sınırlar kanuni faiz oranına bağlı olduğundan, kanuni faizin belirlenme yönteminin değişmesi, sözleşmelerde kararlaştırılabilecek azami faiz oranlarını da dolaylı olarak değiştirmektedir.

Ticari İşlerde Faiz

TTK m.8 uyarınca ticari işlerde faiz oranı serbestçe belirlenebilmektedir. Bununla birlikte tacirler arasındaki sözleşmelerde de faiz hükümlerinin açık, belirli ve dürüstlük kuralına uygun olması gerekmektedir.

4. Uygulamada Süreç

1. Sözleşmedeki faiz hükmünün incelenmesi: Sözleşmede akdi faiz veya temerrüt faizi oranı belirlenip belirlenmediği kontrol edilmektedir.
2. İşin niteliğinin belirlenmesi: Borcun ticari iş niteliğinde olup olmadığı tespit edilmektedir.
3. Temerrüt tarihinin tespiti: Borçlunun hangi tarihte temerrüde düştüğü, vade veya ihtar tarihi esas alınarak belirlenmektedir.
4. Dönemsel hesaplama: Faiz, kanuni faiz oranının değiştiği dönemler ayrı ayrı dikkate alınarak hesaplanmaktadır.
5. Sözleşmelerin güncellenmesi: Yeni yapılacak sözleşmelerde faiz oranı, hesaplama yöntemi ve üst sınırlar açıkça düzenlenmektedir.
6. Takip ve dava talepleri: İcra takibi ve dava dilekçelerinde faiz türü, oranı ve başlangıç tarihi açıkça gösterilmektedir.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Faiz alacağına ilişkin uyuşmazlıklar, asıl alacağın niteliğine göre görevli mahkemede görülmektedir. Ticari işlerden doğan uyuşmazlıklarda asliye ticaret mahkemesi, tüketici işlemlerinde tüketici mahkemesi veya tüketici hakem heyeti, diğer hâllerde asliye hukuk mahkemesi görevlidir.

Ticari nitelikteki para alacaklarında TTK m.5/A uyarınca dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır. İcra takibinde talep edilen faize karşı itirazlar ise İcra ve İflas Kanunu'nda öngörülen yollarla ileri sürülmektedir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Faiz hesaplamasında Kanun'un yürürlük tarihinden önceki ve sonraki dönemler ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
• Kanuni faiz oranı her yıl yeniden belirlendiğinden, uzun süreli alacaklarda dönemsel oranların takip edilmesi gerekmektedir.
• Tüketici işlemlerinde faiz ve masraflara ilişkin özel koruyucu hükümler ayrıca uygulanmaktadır.
• Sözleşmede belirlenen faiz oranının Kanun'daki üst sınırları aşması hâlinde aşan kısım bakımından talepte bulunulamamaktadır.
• Faiz alacağı için zamanaşımı süreleri, asıl alacaktan bağımsız olarak da değerlendirilebilmektedir.

7. Sonuç

Kanuni faizin reeskont oranına bağlanması, alacak davalarında ve sözleşme uyuşmazlıklarında faiz hesaplamasını değiştiren önemli bir düzenlemedir. Mevcut sözleşmelerdeki faiz hükümlerinin gözden geçirilmesi, yeni sözleşmelerde faizin açıkça düzenlenmesi ve hesaplamalarda dönemsel oranların dikkate alınması, alacaklı ve borçlu bakımından öngörülebilirliği artırmaktadır.

Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır. Yeni yazılar LinkedIn sayfasında da paylaşılmaktadır.

← Sözleşmeler ve Dilekçeler