İflas ve Konkordato: Şirketler İçin Temel Kurallar ve Süreç

1. Konunun Genel Çerçevesi

Borçlu ödeme güçlüğüne düştüğünde alacaklılar tek tek icra takibi yaparak alacaklarını tahsil etmeye çalışmaktadır. Bu durum, önce davranan alacaklının tahsil şansını artırmakta, diğerlerini ise zarara uğratabilmektedir. İflas, borçlunun tüm malvarlığının tasfiye edilerek alacaklılar arasında kanundaki sıraya göre paylaştırılmasını sağlayan toplu bir icra yoludur.

Konkordato ise borçlunun faaliyetini sürdürerek borçlarını yeniden yapılandırmasına imkân tanıyan bir yoldur. Borçlu, mahkeme denetiminde alacaklılarına vade veya indirim içeren bir proje sunmakta, proje kanundaki çoğunlukla kabul edilip mahkemece tasdik edilirse tüm alacaklılar için bağlayıcı hâle gelmektedir. Her iki yol da şirket yöneticileri ve alacaklılar için önemli sonuçlar doğurmaktadır.

2. Hukuki Dayanak

• İİK m.43: İflas yoluyla takibe tabi kişiler.
• İİK m.154-176: Takipli iflas yolları, adi iflas ve kambiyo senetlerine dayalı iflas.
• İİK m.177-180: Doğrudan doğruya iflas ve borçlunun kendi iflasını istemesi.
• İİK m.184 vd.: İflasın hükümleri ve iflas idaresi.
• İİK m.206: Sıra cetveli ve alacakların sırası.
• İİK m.285-309: Konkordato.
• TTK m.376: Sermaye kaybı ve borca batıklık.

3. Kanundaki Düzenleme

İflasa Tabi Kişiler

İİK m.43 uyarınca iflas yoluyla takip, kural olarak tacirlere ve kanunda iflasa tabi olduğu belirtilen kişilere karşı yapılabilmektedir. Ticaret şirketleri, kooperatifler ve ticari işletme işleten gerçek kişiler bu kapsamdadır. Tacir olmayan gerçek kişiler hakkında ise kural olarak iflas yoluna gidilememektedir.

Takipli ve Doğrudan İflas

Takipli iflasta alacaklı, icra dairesinde iflas yoluyla takip başlatmakta ve borçluya iflas ödeme emri gönderilmektedir. Borçlu süresinde ödeme yapmaz veya itiraz ederse alacaklı, ticaret mahkemesinden borçlunun iflasına karar verilmesini istemektedir. Mahkeme, kanunda öngörülen şekilde borçluya borcu ve masrafları depo etmesi için süre vermekte; bu depo emri yerine getirilmezse iflasa karar verilebilmektedir. Kambiyo senetlerine dayalı iflas yolu ise daha kısa sürelere tabidir.

Doğrudan iflas hâllerinde önceden takip yapılmasına gerek bulunmamaktadır. Borçlunun kaçması, mallarını kaçırması, ödemelerini tatil etmesi veya konkordato talebinin reddedilmesi gibi hâllerde alacaklı doğrudan iflas isteyebilmektedir. Sermaye şirketlerinde ise TTK m.376 uyarınca şirketin borca batık olduğu ara bilançoyla anlaşılırsa yönetim organının durumu mahkemeye bildirmesi gerekmektedir.

İflasın Sonuçları

İflas kararıyla borçlunun haczi kabil tüm malları iflas masasını oluşturmaktadır. Borçlu, masaya ait mallar üzerinde tasarruf yetkisini kaybetmekte; bu mallar iflas idaresince yönetilmektedir. Borçluya karşı açılmış takipler kural olarak durmakta, alacaklılar alacaklarını iflas masasına kaydettirmektedir. Alacaklar, İİK m.206'da belirtilen sıraya göre paylaştırılmaktadır.

Konkordato

Borçlarını vadesinde ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesi altındaki borçlu, İİK m.285 uyarınca konkordato talep edebilmektedir. Talebe, finansal tablolar, alacaklılar listesi, konkordato ön projesi ve bağımsız denetim kuruluşunca hazırlanan makul güvence raporu gibi belgeler eklenmektedir. Kanunda belirtilen belgeler eksiksiz sunulduğunda mahkeme geçici mehil vermekte ve bir geçici konkordato komiseri atamaktadır.

Mahkeme, konkordatonun başarıya ulaşma ihtimalini değerlendirerek kanunda öngörülen süreler içinde kesin mehil kararı verebilmektedir. Mehil süresince borçlu aleyhine kural olarak yeni takip yapılamamakta ve önceden başlamış takipler durmaktadır. Rehinli alacaklar bakımından ise kanunda ayrık kurallar bulunmaktadır.

4. Uygulamada Süreç

İflas Bakımından

1. İflas yoluyla takip: Alacaklı, borçlunun muamele merkezinin bulunduğu yerdeki icra dairesinde takip başlatmaktadır.
2. İflas ödeme emri: Borçluya ödeme veya itiraz için kanunda öngörülen süre tanınmaktadır.
3. İflas davası: Ödeme yapılmaz veya itiraz edilirse alacaklı ticaret mahkemesinde iflas davası açmaktadır.
4. Depo emri ve karar: Mahkeme borcun depo edilmesini istemekte; depo edilmezse iflasa karar verebilmektedir.
5. Tasfiye: İflas dairesi ve iflas idaresi, masayı tespit etmekte, alacakları kaydetmekte, malları paraya çevirmekte ve sıra cetveline göre dağıtım yapmaktadır.

Konkordato Bakımından

1. Hazırlık: Mali tablolar, ön proje ve makul güvence raporu hazırlanmaktadır.
2. Talep: Belgelerle birlikte yetkili asliye ticaret mahkemesine başvurulmaktadır.
3. Geçici mehil: Mahkeme geçici mehil vermekte ve komiser atamaktadır.
4. Kesin mehil: Komiser raporu doğrultusunda kesin mehil kararı verilebilmekte, alacaklılara ilan yapılmaktadır.
5. Alacaklılar toplantısı: Proje, alacaklılar tarafından İİK m.302'de öngörülen çoğunluklarla oylanmaktadır.
6. Tasdik: Mahkeme, kanundaki şartlar gerçekleşmişse projeyi tasdik etmektedir; tasdik edilmezse kanunda öngörülen hâllerde borçlunun iflasına karar verilebilmektedir.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

İflas ve konkordato taleplerinde görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir. Yetkili mahkeme, İİK m.154 uyarınca borçlunun muamele merkezinin bulunduğu yerdeki mahkemedir. Muamele merkezinin kısa süre önce değiştirilmesi hâlinde yetki bakımından kanunda ayrıca düzenleme bulunmaktadır.

İflas yoluyla takip, borçlunun muamele merkezinin bulunduğu yerdeki icra dairesinde başlatılmaktadır. İflasın tasfiyesi iflas dairesi ve iflas idaresi tarafından yürütülmekte, bu organların işlemlerine karşı şikâyetler icra mahkemesince incelenmektedir. Sıra cetveline itirazlar ise itirazın niteliğine göre ticaret mahkemesinde veya icra mahkemesinde görülmektedir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• İflas ödeme emrine itiraz ve ödeme süreleri, adi iflas ile kambiyo senetlerine dayalı iflasta farklıdır; sürelerin ödeme emri üzerinde kontrol edilmesi gerekmektedir.
• Konkordatoda geçici ve kesin mehil süreleri ile bunların uzatılması kanunda belirli üst sınırlara bağlanmıştır.
• Konkordato talebinde makul güvence raporunun eksik veya yetersiz olması, talebin reddine yol açabilmektedir.
• Borca batıklık hâlinde yönetim organının bildirim yükümlülüğünü yerine getirmemesi, yöneticiler bakımından sorumluluk doğurabilmektedir.
• İflas kararından önce kanunda öngörülen süreler içinde yapılan bazı bağışlama ve tasarruflar, iptal davasına konu olabilmektedir (İİK m.277-284).
• Masraf avansı, harçlar ve komiser ücretleri yıllık olarak değiştiğinden güncel tutarların başvuru tarihinde kontrol edilmesi gerekmektedir.
• İşçi alacakları, kamu alacakları ve rehinli alacaklar bakımından özel sıra ve kurallar bulunmaktadır.

7. Sonuç

İflas, borçlunun tasfiyesine; konkordato ise borçlunun mali yapısını düzelterek faaliyetini sürdürmesine yönelik yollardır. Her iki süreç de belge, süre ve çoğunluk şartları bakımından sıkı kurallara bağlıdır. Mali durumun bozulmaya başladığı aşamada seçeneklerin erken değerlendirilmesi, hem borçlu hem de alacaklılar açısından sonucu doğrudan etkilemektedir. Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır.

← İcra ve İflas Hukuku