Elektronik İmza ve Elektronik Belgelerin Hukuki Değeri
İçindekiler
- Güvenli elektronik imza, Kanun'da sayılan istisnalar dışında elle atılan imza ile aynı hukuki sonucu doğurmaktadır.
- Resmi şekle veya özel törene tabi hukuki işlemler ile banka teminat sözleşmeleri dışındaki teminat sözleşmeleri güvenli elektronik imza ile yapılamamaktadır.
- Güvenli elektronik imza ile oluşturulan elektronik veriler senet hükmündedir; diğer elektronik kayıtlar ise delil olarak serbestçe değerlendirilmektedir.
- Elektronik ortamdaki delillerin bütünlüğünün korunması, uyuşmazlıklarda ispat gücünü doğrudan etkilemektedir.
1. Konunun Genel Çerçevesi
Sözleşmelerin, yazışmaların ve resmi işlemlerin giderek artan bir bölümü elektronik ortamda yürütülmektedir. Bu durum, elektronik ortamda oluşturulan bir belgenin ne zaman geçerli olduğu, kimin iradesini yansıttığı ve bir uyuşmazlıkta nasıl ispat edileceği sorularını gündeme getirmektedir.
Türk hukukunda elektronik imza, 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu ile düzenlenmiştir. Bunun yanında Hukuk Muhakemeleri Kanunu, elektronik belgelerin delil değerini belirlemekte; elektronik tebligat ve kayıtlı elektronik posta gibi araçlar ise ayrı düzenlemelere tabi bulunmaktadır.
Uygulamada elektronik imza ile ilgili tartışmalar çoğunlukla imzanın kime ait olduğu, belgenin sonradan değiştirilip değiştirilmediği ve işlemin kanunen elektronik ortamda yapılıp yapılamayacağı noktalarında ortaya çıkmaktadır. Basit elektronik onay yöntemleri, kısa mesajla doğrulama veya taranmış imza görüntüleri, güvenli elektronik imza ile aynı hukuki sonucu doğurmamaktadır. Bu nedenle işlemin önemi ve niteliği dikkate alınarak hangi yöntemin kullanılacağına önceden karar verilmesi gerekmektedir.
2. Hukuki Dayanak
- 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu: 5070 s. K. m.4 (güvenli elektronik imza), 5070 s. K. m.5 (güvenli elektronik imzanın hukuki sonucu ve kapsamı)
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: HMK m.199 (belge), HMK m.205 (senedin delil kuvveti)
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: TBK m.14 (yazılı şekil ve imza)
- 7201 sayılı Tebligat Kanunu: 7201 s. K. m.7/a (elektronik tebligat)
- Kayıtlı Elektronik Posta Sistemine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik
3. Kanundaki Düzenleme
Güvenli Elektronik İmza
5070 s. K. m.4 uyarınca güvenli elektronik imza; münhasıran imza sahibine bağlı olan, sadece imza sahibinin tasarrufunda bulunan güvenli elektronik imza oluşturma aracı ile oluşturulan, nitelikli elektronik sertifikaya dayanarak imza sahibinin kimliğinin tespitini sağlayan ve imzalanmış elektronik veride sonradan herhangi bir değişiklik yapılıp yapılmadığının tespitine imkân veren elektronik imzadır.
Nitelikli elektronik sertifikalar, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından yetkilendirilen elektronik sertifika hizmet sağlayıcıları tarafından verilmektedir.
Hukuki Sonuç ve İstisnalar
5070 s. K. m.5 uyarınca güvenli elektronik imza, elle atılan imza ile aynı hukuki sonucu doğurmaktadır. Ancak kanunların resmi şekle veya özel bir merasime tabi tuttuğu hukuki işlemler ile banka teminat sözleşmeleri hariç olmak üzere teminat sözleşmeleri, güvenli elektronik imza ile gerçekleştirilememektedir. Örneğin taşınmaz satışı veya noterde düzenleme şeklinde yapılması gereken işlemler, yalnızca güvenli elektronik imza ile yapılamamaktadır.
Delil Değeri
HMK m.199 uyarınca uyuşmazlık konusu vakıaları ispata elverişli yazılı veya basılı metin, senet, çizim, plan, kroki, fotoğraf, film, görüntü veya ses kaydı gibi veriler ile elektronik ortamdaki veriler belge niteliğindedir. HMK m.205 uyarınca usulüne göre güvenli elektronik imza ile oluşturulan elektronik veriler senet hükmündedir.
Güvenli elektronik imza taşımayan e-posta, mesajlaşma uygulaması yazışmaları, ekran görüntüleri ve sistem kayıtları ise senet hükmünde olmamakla birlikte, diğer delillerle birlikte mahkemece serbestçe değerlendirilmektedir.
4. Uygulamada Süreç
- İşlemin şekil şartının belirlenmesi: Yapılacak işlemin kanunen resmi şekle veya özel bir şekle tabi olup olmadığı kontrol edilmektedir.
- Uygun imza türünün seçilmesi: Yazılı şekil gereken işlemlerde güvenli elektronik imza, delil güvenliği istenen işlemlerde ise en azından taraf kimliğini ve belge bütünlüğünü gösterebilen yöntemler tercih edilmektedir.
- Sözleşmede delil anlaşması: Taraflar, aralarındaki yazışmaların ve kayıtların delil değerini sözleşmede düzenleyebilmektedir.
- Kayıtlı elektronik posta kullanımı: İhtar, fesih ve bildirim gibi gönderimin ve içeriğin ispatının önemli olduğu işlemlerde kayıtlı elektronik posta tercih edilebilmektedir.
- Delillerin korunması: Elektronik delillerin değiştirilmeden, üst verileriyle birlikte saklanması sağlanmaktadır.
- Uyuşmazlık hâlinde inceleme: Gerekli hâllerde elektronik delillerin bütünlüğü bilirkişi incelemesiyle tespit ettirilmektedir.
5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci
Elektronik imza ile kurulan sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklar, sözleşmenin türüne göre genel görev ve yetki kurallarına tabidir. Taraflar tacir ve uyuşmazlık ticari nitelikteyse asliye ticaret mahkemesi, tüketici işlemlerinde tüketici mahkemesi, diğer hâllerde asliye hukuk mahkemesi görevlidir.
Elektronik sertifika hizmet sağlayıcılarının faaliyetlerine ilişkin şikâyetlerde Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu yetkilidir. Başkası adına elektronik imza oluşturulması veya elektronik belgede sahtecilik iddialarında Cumhuriyet başsavcılığına başvurulabilmektedir.
6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar
- Elektronik sertifikaların geçerlilik süresi bulunmakta olup süresi dolmuş sertifika ile oluşturulan imza güvenli elektronik imza niteliği taşımamaktadır.
- İmza oluşturma aracının ve şifresinin başkasına verilmesi, imza sahibinin sorumluluğunu ortadan kaldırmamaktadır.
- Basit ekran görüntüleri değiştirilmeye elverişli olduğundan tek başına güçlü bir delil olarak kabul edilmeyebilmektedir.
- E-posta yazışmalarında karşı tarafın e-posta adresinin sözleşmede bildirim adresi olarak belirlenmesi ispatı kolaylaştırmaktadır.
- Elektronik tebligat adresine gönderilen tebligat, Kanun'da öngörülen süre sonunda yapılmış sayılmaktadır; bu adresin düzenli takip edilmesi gerekmektedir.
7. Sonuç
Elektronik imza ve elektronik belgeler, doğru araç ve doğru usul seçildiğinde kâğıt üzerindeki işlemlerle eşdeğer hukuki güvence sağlayabilmektedir. İşlemin şekil şartına uygun imza türünün seçilmesi ve elektronik delillerin bütünlüğünün korunması, ileride ortaya çıkabilecek uyuşmazlıklarda belirleyici olmaktadır.
Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.
8. Akademik Kaynaklar
Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.
Aramada kullanılabilecek terim: Elektronik imza ve elektronik belgelerin hukuki değeri
DergiPark'ta yayımlanan hakemli makalelere ücretsiz olarak erişilebilmektedir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır. Yeni yazılar LinkedIn sayfasında da paylaşılmaktadır.