Yapay Zekâ Kullanımında Hukuki Riskler

1. Konunun Genel Çerçevesi

Yapay zekâ araçları; metin yazımı, çeviri, müşteri hizmetleri, yazılım geliştirme, görsel üretimi, veri analizi ve işe alım gibi pek çok alanda yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu araçlar verimlilik sağlarken, kullanım biçimine göre çeşitli hukuki riskleri de beraberinde getirmektedir.

Bu alanda mevzuat gelişmekte olup uygulamada kişisel verilerin korunması, fikri mülkiyet, ticari sır, tüketici ve borçlar hukukuna ilişkin mevcut genel düzenlemeler esas alınmaktadır. Avrupa Birliği'nde yapay zekâya ilişkin kapsamlı bir tüzük kabul edilmiş olup Avrupa Birliği pazarına mal veya hizmet sunan işletmelerin bu düzenlemeyi de dikkate alması gerekebilmektedir.

2. Hukuki Dayanak

• 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu: KVKK m.4 (genel ilkeler), KVKK m.9 (yurt dışına aktarım), KVKK m.11 (ilgili kişinin hakları), KVKK m.12 (veri güvenliği)
• 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu: FSEK m.1/B (eser ve eser sahibi tanımları)
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: TTK m.55 (haksız rekabet, ticari sırların ifşası)
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: TBK m.49 (haksız fiil sorumluluğu)
• 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve ticari reklam mevzuatı

3. Kanundaki Düzenleme

Kişisel Veriler

Yapay zekâ aracına müşteri, çalışan veya aday bilgileri girildiğinde, bu işlem kişisel veri işleme niteliği taşımaktadır. KVKK m.4 uyarınca verilerin belirli, açık ve meşru amaçlarla, amaçla sınırlı ve ölçülü işlenmesi gerekmektedir. Aracın hizmet sağlayıcısının yurt dışında bulunması veya verileri yurt dışındaki sunucularda işlemesi, KVKK m.9 kapsamında yurt dışına aktarım sonucunu doğurabilmektedir.

KVKK m.11 uyarınca ilgili kişi, işlenen verilerinin münhasıran otomatik sistemler vasıtasıyla analiz edilmesi suretiyle aleyhine bir sonucun ortaya çıkmasına itiraz etme hakkına sahiptir. Bu hüküm, özellikle yapay zekâ ile yapılan işe alım değerlendirmeleri, kredi skorlaması ve müşteri profillemesi bakımından önem taşımaktadır.

Ticari Sırlar ve Gizlilik

Gizli sözleşme metinleri, kaynak kodlar, teklif ve fiyat bilgileri, müşteri listeleri gibi bilgilerin harici yapay zekâ araçlarına girilmesi, bu bilgilerin gizliliğini tehlikeye atabilmektedir. Aracın kullanım şartlarına göre girilen verilerin model eğitimi için kullanılıp kullanılmadığı ayrıca kontrol edilmelidir. Gizlilik yükümlülüğü bulunan meslek mensupları bakımından bu durum ayrıca meslek kurallarının ihlali riskini doğurmaktadır.

Fikri Mülkiyet

FSEK m.1/B uyarınca eser, sahibinin hususiyetini taşıyan fikir ve sanat ürünüdür; eser sahibi ise eseri meydana getiren kişidir. İnsan katkısı bulunmaksızın yalnızca yapay zekâ tarafından üretilen içeriklerin eser niteliği tartışmalıdır. Bunun yanında üretilen içeriğin, üçüncü kişilerin eserlerine, markalarına veya kişilik haklarına benzerlik göstermesi hâlinde hak ihlali iddiaları gündeme gelebilmektedir.

Sorumluluk

Yapay zekâ çıktısının hatalı, eksik veya yanıltıcı olması nedeniyle üçüncü kişilerin zarar görmesi hâlinde, aracı kullanarak karar veren veya içeriği yayımlayan kişi ya da işletme, genel hükümler uyarınca sorumlu tutulabilmektedir. Yapay zekâ ile üretilen reklam ve tanıtım içeriklerinin de yanıltıcı reklam yasağına uygun olması gerekmektedir.

4. Uygulamada Süreç

1. Kullanım envanteri: İşletmede hangi yapay zekâ araçlarının, hangi birimlerce ve hangi amaçla kullanıldığı tespit edilmektedir.
2. Kullanım politikası: Hangi verilerin araçlara girilebileceği, hangi araçların onaylı olduğu ve çıktıların nasıl kontrol edileceği yazılı bir politikayla belirlenmektedir.
3. Hizmet sağlayıcı sözleşmelerinin incelenmesi: Kullanım şartları, veri saklama, model eğitimi, gizlilik ve sorumluluk sınırlamaları incelenmektedir.
4. Kişisel veri değerlendirmesi: Veri işleme şartı, aydınlatma metni, yurt dışı aktarım ve veri güvenliği yönünden değerlendirme yapılmaktadır.
5. İnsan denetimi: Önemli kararlarda yapay zekâ çıktısının bir insan tarafından incelenmesi süreç içine yerleştirilmektedir.
6. Çalışanların bilgilendirilmesi: Çalışanlara kullanım kuralları ve riskler hakkında eğitim verilmektedir.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Kişisel verilere ilişkin ihlallerde Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na şikâyet yolu bulunmakta, Kurul kararlarına karşı idare mahkemesinde dava açılabilmektedir. Fikir ve sanat eserlerine ilişkin hak ihlallerinde fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesi görevlidir.

Ticari sırların ifşası ve haksız rekabet davaları asliye ticaret mahkemesinde, yanıltıcı içerik nedeniyle tüketicilerin zarar gördüğü uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi görevli olabilmektedir. Diğer tazminat talepleri genel hükümlere göre görevli mahkemede ileri sürülmektedir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Haksız fiile dayanan tazminat taleplerinde TBK m.72 kapsamındaki zamanaşımı süreleri dikkate alınmalıdır.
• Kişisel veri ihlali hâlinde Kurul'a bildirim yükümlülüğü gecikmeksizin yerine getirilmelidir.
• Ücretsiz veya bireysel hesaplarla kullanılan araçlarda girilen verilerin denetimi zorlaşmaktadır; kurumsal hesaplar ve sözleşmeler tercih edilmelidir.
• Yapay zekâ çıktısında yer alan kaynak, tarih, mevzuat ve rakamlar mutlaka doğrulanmalıdır.
• Hizmet sağlayıcıların kullanım şartları sık değiştiğinden düzenli olarak yeniden incelenmelidir.

7. Sonuç

Yapay zekâ araçları, doğru bir kullanım çerçevesi oluşturulduğunda işletmelere önemli faydalar sağlamaktadır. Kişisel veriler, ticari sırlar ve fikri mülkiyet bakımından önceden belirlenen kurallar ve çıktıların insan denetiminden geçirilmesi, bu araçların kullanımından doğabilecek hukuki riskleri önemli ölçüde sınırlandırmaktadır.

Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır. Yeni yazılar LinkedIn sayfasında da paylaşılmaktadır.

← Siber Güvenlik ve Bilişim Hukuku