Dolandırıcılıkta Hesap Blokesi ve El Koyma

1. Konunun Genel Çerçevesi

Dolandırıcılık yoluyla elde edilen paralar, çoğunlukla hızlı bir şekilde birden fazla banka hesabına aktarılmaktadır. Soruşturma makamları, paranın izini sürmek ve mağdurun zararının giderilmesine imkân sağlamak amacıyla bu hesaplar üzerinde el koyma tedbirine başvurmaktadır.

Bu süreçte iki farklı kesim etkilenmektedir. Bir tarafta parasını kaybeden mağdur, diğer tarafta hesabı bloke edilen ve çoğu zaman olaydan haberdar olmadığını ileri süren hesap sahibi bulunmaktadır. Her iki taraf için de el koyma kararının dayanağının, kapsamının ve itiraz yollarının bilinmesi önem taşımaktadır.

Uygulamada hesap sahiplerinin önemli bir kısmı, hesaplarına el konulduğunu ancak banka işlemleri sırasında veya maaşlarının çekilememesiyle öğrenmektedir. Bu aşamada tedbirin hangi merci tarafından ve hangi dosya kapsamında uygulandığının hızla öğrenilmesi, itiraz süresinin kaçırılmaması bakımından önem taşımaktadır. Mağdurlar bakımından ise paranın aktarıldığı hesapların erken tespit edilmesi, paranın başka hesaplara aktarılmadan tedbir altına alınabilmesi ihtimalini artırmaktadır.

2. Hukuki Dayanak

• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu: CMK m.123 (el koyma), CMK m.127 (el koymada yetki), CMK m.128 (taşınmazlara, hak ve alacaklara el koyma), CMK m.128/A, CMK m.131 (eşyanın iadesi), CMK m.267-268 (itiraz)
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu: TCK m.157-158 (dolandırıcılık), TCK m.54-55 (eşya ve kazanç müsaderesi)
• 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun: 5549 s. K. m.19/A (işlemlerin ertelenmesi)
• Bankacılık mevzuatı ve banka ile müşteri arasındaki hesap sözleşmeleri

3. Kanundaki Düzenleme

Hak ve Alacaklara El Koyma

CMK m.128 uyarınca soruşturma veya kovuşturma konusu suçun işlendiğine dair kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı hâlinde, şüpheli veya sanığa ait banka hesapları ve diğer hak ve alacaklara el konulabilmektedir. El koyma kararı kural olarak hâkim tarafından verilmekte; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı tarafından verilebilmekte ve Kanun'da öngörülen süre içinde hâkim onayına sunulmaktadır. Ceza Muhakemesi Kanunu'na CMK m.128/A ile bu alanda ayrıca bir düzenleme eklenmiş olup somut olayda bu hükmün uygulanıp uygulanmayacağı da değerlendirilmelidir.

El koyma kararı, ilgili bankaya bildirilmekte ve hesaptaki para, karar kaldırılıncaya veya dava sonuçlanıncaya kadar kullanılamamaktadır.

Banka ve MASAK Kaynaklı Tedbirler

Bankalar, şüpheli işlem tespit ettiklerinde hesap sözleşmesine ve mevzuattaki yükümlülüklerine dayanarak geçici kısıtlamalar uygulayabilmektedir. 5549 s. K. m.19/A uyarınca belirli şartların varlığı hâlinde Mali Suçları Araştırma Kurulu tarafından işlemlerin ertelenmesine karar verilebilmektedir. Bu tedbirler, yargısal el koyma kararından farklı niteliktedir ve itiraz yolları da farklıdır.

İade ve Müsadere

CMK m.131 uyarınca el konulan eşyanın soruşturma veya kovuşturma bakımından korunmasına gerek kalmadığı takdirde ilgilisine iadesi gerekmektedir. Suçtan zarar görenin paranın kendisine ait olduğunu ispat etmesi hâlinde, iade talebi bu çerçevede değerlendirilmektedir. Suçtan elde edildiği kesinleşen malvarlığı değerleri hakkında ise TCK m.55 kapsamında müsadere hükümleri uygulanmaktadır; ancak suçtan zarar görenin iade hakkı saklıdır.

4. Uygulamada Süreç

1. Tedbirin niteliğinin öğrenilmesi: Hesap sahibi, bankadan blokenin hangi kararla ve hangi merci tarafından uygulandığını öğrenmektedir.
2. Dosyanın tespiti: Soruşturma numarası ve kararı veren sulh ceza hâkimliği belirlenmektedir.
3. İtirazın hazırlanması: Hesaba gelen paranın kaynağı, hesap sahibinin olayla ilgisinin bulunmadığı ve tedbirin ölçülü olmadığı belgelerle açıklanmaktadır.
4. Kısmi kaldırma talebi: Hesapta suçla ilgisi olmayan paralar (maaş, kira geliri gibi) bulunması hâlinde, tedbirin bu kısım bakımından kaldırılması talep edilmektedir.
5. Mağdur bakımından: Mağdur, suç duyurusunda paranın aktarıldığı hesapları belirterek el koyma talep etmekte ve soruşturma sonunda iade talebinde bulunmaktadır.
6. İfade süreci: Hesap sahibi şüpheli sıfatıyla ifadeye çağrılırsa müdafi yardımından yararlanma hakkını kullanabilmektedir.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Soruşturma evresinde hesaplara el koyma kararı sulh ceza hâkimliği tarafından verilmektedir. Bu karara karşı CMK m.268 uyarınca kararı veren sulh ceza hâkimliğine veya merciine itiraz edilebilmekte, itiraz o yerdeki sulh ceza hâkimliklerinin sıralamasına göre bir sonraki hâkimlik tarafından incelenmektedir.

Kovuşturma evresinde tedbire ilişkin talepler davayı gören mahkemeye yapılmaktadır. 7571 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik sonrasında nitelikli dolandırıcılık suçuna ilişkin davalar asliye ceza mahkemesinde görülmektedir. Bankanın kendi uyguladığı sözleşmesel kısıtlamalara ilişkin uyuşmazlıklarda ise hukuk mahkemeleri görevlidir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• El koyma kararına itiraz, kararın öğrenilmesinden itibaren Kanun'da öngörülen kısa süre içinde yapılmalıdır.
• Hesabını, kartını veya internet bankacılığı bilgilerini ücret karşılığında ya da başka bir sebeple başkasına kullandıran kişiler, suça iştirak şüphesiyle soruşturmaya konu olabilmektedir.
• Hesaba kaynağı bilinmeyen bir para gelmesi hâlinde, bu paranın kullanılmadan bankaya bildirilmesi riskleri azaltmaktadır.
• Tedbirin uzun süre devam etmesi hâlinde ölçülülük gerekçesiyle yeniden kaldırılması talep edilebilmektedir.
• Mağdurun iade talebinde paranın aktarım zincirini gösteren dekontların sunulması önem taşımaktadır.

7. Sonuç

Hesaplara el koyma, dolandırıcılık mağdurlarının zararlarının giderilmesi bakımından önemli bir araç olmakla birlikte, hesap sahiplerinin mülkiyet hakkına ciddi bir müdahale niteliği taşımaktadır. Tedbirin dayanağının doğru tespit edilmesi ve itiraz yollarının süresinde kullanılması, hem mağdurun hem de hesap sahibinin haklarının korunmasında belirleyici olmaktadır.

Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır. Yeni yazılar LinkedIn sayfasında da paylaşılmaktadır.

← Online Dolandırıcılık ve Yetkisiz İşlemler