Yapay Zekâ ile Ses ve Görüntü Taklidi Yoluyla Dolandırıcılık

1. Konunun Genel Çerçevesi

Yapay zekâ teknolojileri, kısa bir ses kaydı veya birkaç fotoğraf kullanılarak bir kişinin sesinin ve görüntüsünün gerçeğe çok yakın biçimde taklit edilmesine imkân tanımaktadır. Bu teknoloji, dolandırıcılık yöntemlerine de hızla uyarlanmıştır.

Uygulamada en sık karşılaşılan örnekler; acil para ihtiyacı olduğunu söyleyen bir yakının taklit edilen sesiyle yapılan aramalar, şirket yöneticisinin sesi veya görüntülü görüşmede taklit edilen görüntüsüyle muhasebe birimine verilen acil ödeme talimatları ve tanınmış kişilerin taklit edilen görüntüleriyle hazırlanan sahte yatırım reklamlarıdır. Bu yöntemlerin inandırıcılığı, mağdurların kısa sürede yüksek tutarlı transferler yapmasına yol açabilmektedir.

Bu dolandırıcılık türünde failler, çoğu zaman sosyal medyada herkese açık olarak paylaşılan videolar ve ses kayıtlarından yararlanmaktadır. Mağdurun aceleyle hareket etmesini sağlamak için kaza, gözaltı, hastane masrafı veya gizli tutulması gereken bir şirket işlemi gibi senaryolar kurulmaktadır. Taklit edilen sesin veya görüntünün gerçeğe yakınlığı, mağdurun şüphelenmesini zorlaştırmaktadır. Bu nedenle bireylerin ve şirketlerin önceden belirlenmiş teyit yöntemleri kullanması büyük önem taşımaktadır.

2. Hukuki Dayanak

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu: TCK m.157 (dolandırıcılık), TCK m.158 (nitelikli dolandırıcılık), TCK m.135-136 (kişisel verilerin hukuka aykırı kaydedilmesi ve ele geçirilmesi), TCK m.168 (etkin pişmanlık)
• 7571 sayılı Kanun ile görev kurallarında yapılan değişiklikler
• 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu: KVKK m.6 (biyometrik veriler)
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: TBK m.49 (haksız fiil), TBK m.77 (sebepsiz zenginleşme)
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu: CMK m.128 (hak ve alacaklara el koyma)

3. Kanundaki Düzenleme

Suçun Niteliği

TCK m.157 uyarınca hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp onun veya başkasının zararına olarak kendisine veya başkasına yarar sağlayan kişi dolandırıcılık suçunu işlemiş olmaktadır. Yapay zekâ ile ses veya görüntü taklidi, bu suçun hileli davranış unsurunu oluşturmaktadır. TCK m.158 uyarınca suçun bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle işlenmesi nitelikli hâl olarak düzenlenmiştir. Taklit içeriklerin üretilmesi ve iletilmesi ile para transferinin banka sistemi üzerinden yapılması, olayın özelliklerine göre bu nitelikli hâlin uygulanmasına yol açabilmektedir.

Failin kendisini kamu görevlisi, banka çalışanı veya avukat olarak tanıtması da Kanun'da ayrıca nitelikli hâl olarak düzenlenmektedir.

Kişisel Verilerin Kullanılması

Kişinin ses ve görüntüsünün taklit edilmesi için bu verilerin izinsiz toplanması ve kullanılması, TCK m.135-136 kapsamında kişisel verilere ilişkin suçları da gündeme getirebilmektedir. Sesi veya görüntüsü taklit edilen kişi de bu nedenle ayrıca mağdur konumundadır.

Etkin Pişmanlık

TCK m.168 uyarınca failin, soruşturma veya kovuşturma aşamasında mağdurun zararını gidermesi hâlinde cezasında indirim yapılabilmektedir. Bu hüküm, mağdurun zararının giderilmesi ihtimalini artıran bir araç olarak da önem taşımaktadır.

4. Uygulamada Süreç

1. Teyit: Para veya bilgi talep eden kişiye, bilinen bir telefon numarasından geri dönülerek ya da önceden belirlenmiş bir parola sorularak teyit yapılmaktadır.
2. Bankaya derhal bildirim: Transfer yapılmışsa banka hemen aranarak işlemin durdurulması ve karşı hesaba bildirim yapılması talep edilmektedir.
3. Delillerin saklanması: Arama kayıtları, ses kayıtları, mesajlar, görüntülü görüşme kayıtları ve dekontlar saklanmaktadır.
4. Suç duyurusu: Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunularak paranın aktarıldığı hesaplar üzerinde el koyma tedbiri talep edilmektedir.
5. Şirket içi inceleme: Şirketlerde ödeme sürecindeki zayıf noktalar tespit edilmekte ve ilgili birimler bilgilendirilmektedir.
6. Önleyici kurallar: Belirli tutarın üzerindeki ödemelerde çift onay, yazılı talimat ve geri arama ile teyit kuralları getirilmektedir.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Soruşturma Cumhuriyet başsavcılığı tarafından yürütülmektedir. 7571 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik sonrasında nitelikli dolandırıcılık suçuna ilişkin kovuşturmalar asliye ceza mahkemesinde görülmektedir. Paranın aktarıldığı hesaplara el koyma kararları, soruşturma evresinde sulh ceza hâkimliği tarafından verilmektedir.

Mağdurun tazminat ve iade talepleri, genel hükümlere göre görevli hukuk mahkemesinde ileri sürülmektedir. Bankanın güvenlik yükümlülüğüne aykırılık iddiası bulunan hâllerde, ilişkinin niteliğine göre tüketici hakem heyeti, tüketici mahkemesi veya asliye ticaret mahkemesi görevli olabilmektedir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Transferden sonraki ilk saatler, paranın başka hesaplara aktarılmadan durdurulabilmesi bakımından belirleyicidir.
• Acil durum, gizlilik ve hızlı ödeme talebinin bir arada bulunması, bu tür dolandırıcılığın en yaygın işaretleridir.
• Sosyal medyada herkese açık paylaşılan ses ve görüntü kayıtları, taklit içeriklerin üretilmesinde kullanılabilmektedir.
• Ünlü kişilerin görüntüleriyle yapılan yatırım reklamlarına itibar edilmeden önce kaynağın doğrulanması gerekmektedir.
• Tazminat taleplerinde Kanun'da öngörülen zamanaşımı süreleri takip edilmelidir.

7. Sonuç

Yapay zekâ ile ses ve görüntü taklidi, dolandırıcılığı daha inandırıcı hâle getiren yeni bir yöntemdir. Bireylerin para transferinden önce bağımsız bir kanaldan teyit alması, şirketlerin ödeme onay süreçlerini yazılı kurallara bağlaması ve olay sonrasında bankaya ve savcılığa gecikmeden başvurulması, bu tür dolandırıcılığa karşı en etkili korunma yollarıdır.

Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır. Yeni yazılar LinkedIn sayfasında da paylaşılmaktadır.

← Online Dolandırıcılık ve Yetkisiz İşlemler