6284 Sayılı Kanun Kapsamında Koruma ve Önleme Tedbirleri

1. Konunun Genel Çerçevesi

6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun, şiddete uğrayan veya uğrama tehlikesi bulunan kadınların, çocukların, aile bireylerinin ve tek taraflı ısrarlı takibe maruz kalan kişilerin korunmasını amaçlamaktadır. Kanun, ceza yargılamasından bağımsız olarak hızlı ve etkili koruma sağlanmasına yönelik tedbirler öngörmektedir.

Kanun kapsamındaki şiddet kavramı geniştir. Fiziksel şiddetin yanı sıra cinsel, psikolojik ve ekonomik şiddet ile bu nitelikteki tehdit ve baskılar da kapsama dahildir. Tedbir alınabilmesi için evli olma şartı aranmamakta; boşanmış eşler, nişanlılar ve birlikte yaşayan kişiler de korunabilmektedir.

2. Hukuki Dayanak

Konuya ilişkin başlıca düzenlemeler 6284 sayılı Kanun'da yer almaktadır:

• Amaç, kapsam ve tanımlar: 6284 s. K. m.1-2
• Mülki amir tarafından verilecek koruyucu tedbirler: 6284 s. K. m.3
• Hâkim tarafından verilecek koruyucu tedbirler: 6284 s. K. m.4
• Hâkim tarafından verilecek önleyici tedbirler: 6284 s. K. m.5
• Tedbir kararının verilmesi, tebliği ve gizlilik: 6284 s. K. m.8
• İtiraz: 6284 s. K. m.9
• Zorlama hapsi: 6284 s. K. m.13

Ayrıca Türk Medeni Kanunu'nun boşanma davasındaki geçici önlemlere ilişkin TMK m.169 hükmü ve Türk Ceza Kanunu'ndaki ilgili suç tipleri de bu süreçle birlikte gündeme gelebilmektedir.

3. Kanundaki Düzenleme

Koruyucu Tedbirler

Koruyucu tedbirler, şiddete uğrayan veya uğrama tehlikesi bulunan kişi lehine verilmektedir. Mülki amir; uygun barınma yeri sağlanması, geçici maddi yardım yapılması, psikolojik ve hukuki rehberlik sağlanması ve hayati tehlike hâlinde geçici koruma altına alınma gibi tedbirlere karar verebilmektedir. Hâkim ise işyerinin değiştirilmesi, evli olunması hâlinde müşterek konuttan ayrı yerleşim yeri belirlenmesi, tapu kütüğüne aile konutu şerhi konulması ve hayati tehlikenin başka yollarla önlenemediği durumlarda kimlik ve ilgili bilgilerin değiştirilmesi gibi tedbirlere hükmedebilmektedir.

Önleyici Tedbirler

Önleyici tedbirler, şiddet uygulayan veya uygulama ihtimali bulunan kişi hakkında verilmektedir. 6284 s. K. m.5 kapsamındaki başlıca tedbirler şunlardır:

• Şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama veya küçük düşürmeye yönelik söz ve davranışlarda bulunmaması
• Müşterek konuttan veya bulunduğu yerden derhâl uzaklaştırılması ve müşterek konutun korunan kişiye tahsis edilmesi
• Korunan kişilere, bunların bulunduğu konuta, okula ve işyerine yaklaşmaması
• Korunan kişilerle iletişim araçlarıyla rahatsız edici biçimde iletişim kurmaması
• Silah teslimi ve alkol ya da uyuşturucu madde kullanmaması
• Gerekmekteyse tedavi ve muayene olması

Kararın Verilmesi Usulü

Tedbir kararları, kanunda öngörülen azami süreyi aşmamak üzere belirli bir süre için verilmekte; şiddet tehlikesinin devam etmesi hâlinde resen veya talep üzerine uzatılabilmektedir. 6284 s. K. m.8 uyarınca koruyucu tedbir kararı verilmesi için şiddetin uygulandığı hususunda delil veya belge aranmamakta, önleyici tedbir kararları ise geciktirilmeksizin verilmektedir. Tedbir kararları en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek yer hâkiminden, mülki amirden veya kolluk biriminden talep edilebilmektedir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kolluk amiri de bazı tedbirleri alabilmekte, bu kararlar onaya sunulmaktadır.

4. Uygulamada Süreç

1. Şiddete uğrayan veya uğrama tehlikesi bulunan kişi ya da durumu bilen herhangi bir kişi, kolluğa, Cumhuriyet başsavcılığına, aile mahkemesine, mülki amire veya şiddet önleme ve izleme merkezine başvurabilmektedir.
2. Başvuru sözlü ya da yazılı olarak yapılabilmektedir. Acil durumlarda kolluğa yapılan bildirimle süreç hızla başlatılabilmektedir.
3. Başvuruda şiddet uygulayan kişinin kimlik bilgileri, adresi, olayların özeti ve talep edilen tedbirler belirtilmektedir.
4. Aile mahkemesi hâkimi, talebi kural olarak duruşma yapmaksızın ve gecikmeksizin değerlendirerek karar vermektedir.
5. Verilen karar, ilgililere tebliğ edilmekte ve uygulanması için kolluğa gönderilmektedir.
6. Tedbir kararına aykırılık hâlinde durum kolluğa veya Cumhuriyet başsavcılığına bildirilmekte, aile mahkemesi hâkimi zorlama hapsine karar verebilmektedir.

Tedbir kararı ile birlikte veya ayrıca, ceza soruşturması başlatılması için suç duyurusunda bulunulabilmektedir. Bu iki süreç birbirinden bağımsız olarak yürütülmektedir.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Hâkim tarafından verilecek tedbirlerde görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla görev yapmaktadır. Mülki amir tarafından verilecek tedbirler bakımından vali ve kaymakamlar yetkilidir.

Başvurunun korunan kişinin bulunduğu yerdeki mercilere yapılması mümkündür; kanun, korumanın hızla sağlanması amacıyla başvuru yolunu geniş tutmuştur. Tedbir kararlarına itiraz, 6284 s. K. m.9 uyarınca aile mahkemesine yapılmaktadır.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Tedbir kararları belirli süreli olup, sürenin sonunda tehlikenin devam etmesi hâlinde uzatma talebinin süresi dolmadan yapılması gerekmektedir.
• Tedbir kararlarına karşı tefhim veya tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde aile mahkemesine itiraz edilebilmektedir.
• Tedbir kararına aykırı davranan kişi hakkında, aykırılığın niteliğine göre zorlama hapsine karar verilmekte; tekrarı hâlinde süre artmaktadır. Toplam süre kanunda belirlenen üst sınırı aşamamaktadır.
• Tedbir kararı verilmesi, boşanma veya velayet davası açılmasını gerektirmemektedir. Ancak bu davaların açılması hâlinde tedbirler davalardaki geçici önlemlerle birlikte değerlendirilebilmektedir.
• Kişisel ilişki düzenlemesi bulunan durumlarda tedbir kararı ile kişisel ilişki kararının birbirine uyumlu hâle getirilmesi gerekebilmektedir.
• Tedbir kararının içeriğinin, korunan kişinin konut ve işyeri adreslerini ve iletişim yasaklarını açıkça kapsaması önem taşımaktadır.

7. Sonuç

6284 sayılı Kanun, şiddete karşı hızlı koruma sağlamayı amaçlayan ve delil şartı aramayan özel bir koruma mekanizması öngörmektedir. Tedbirlerin doğru seçilmesi, süresinin takibi ve aykırılık hâlinde gecikmeden bildirim yapılması korumanın etkinliği bakımından belirleyicidir.

Tedbir sürecinin boşanma, velayet ve ceza soruşturması gibi diğer süreçlerle birlikte planlanması gerekebilmektedir. Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır.

← Aile Hukuku