İtirazın İptali Davası ve İtirazın Kaldırılması

1. Konunun Genel Çerçevesi

İlamsız icra takibinde borçlunun süresi içinde ödeme emrine itiraz etmesi, takibi kendiliğinden durdurmaktadır. Bu durumda alacaklının takibe devam edebilmesi için itirazın hukuken ortadan kaldırılması gerekmektedir. Kanun bunun için iki farklı yol öngörmüştür: itirazın iptali davası ve itirazın kaldırılması.

İtirazın iptali, alacağın varlığının genel hükümlere göre tüm delillerle tartışıldığı bir dava yoludur. İtirazın kaldırılması ise alacaklının elinde kanunda sayılan güçlü belgelerin bulunduğu durumlarda başvurulabilen, icra mahkemesinde görülen daha hızlı bir yoldur. Hangi yolun seçileceği, alacaklının elindeki belgelere ve uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenmektedir.

2. Hukuki Dayanak

• İİK m.62: Ödeme emrine itiraz.
• İİK m.66: İtirazın takibi durdurması.
• İİK m.67: İtirazın iptali davası ve icra inkâr tazminatı.
• İİK m.68: Kesin kaldırma.
• İİK m.68/a: Geçici kaldırma.
• İİK m.69: Borçtan kurtulma davası.
• TTK m.5/A, 7036 s. İş Mahkemeleri K. m.3, 6325 s. K. m.18/B: Dava şartı arabuluculuk.

3. Kanundaki Düzenleme

İtirazın İptali Davası

İİK m.67 uyarınca takip talebine itiraz edilen alacaklı, itiraz kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren bir yıl içinde mahkemeye başvurarak genel hükümler dairesinde alacağının varlığını ispat suretiyle itirazın iptalini dava edebilmektedir. Bu dava bir eda davası niteliğindedir ve alacaklı her türlü delile dayanabilmektedir.

Davanın kabulü hâlinde itiraz iptal edilmekte ve takip kaldığı yerden devam etmektedir. Borçlunun itirazında haksız bulunması ve alacağın likit olması hâlinde, borçlu aleyhine alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere icra inkâr tazminatına hükmedilmektedir. Davanın reddi hâlinde ise takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa alacaklı aleyhine aynı oranda tazminata karar verilebilmektedir.

Kesin Kaldırma

İİK m.68 uyarınca borçlunun itirazı imzası ikrar edilmiş veya noterce onaylanmış bir borç ikrarını içeren belgeye dayanmayan takipte, alacaklının elinde böyle bir belge varsa itirazın kaldırılması istenebilmektedir. Resmî daire veya yetkili makamların yetkileri dahilinde usulüne göre verdiği belgeler de bu kapsamdadır. İcra mahkemesi, borçlunun itirazını yine belgeyle ispat edip etmediğini incelemektedir.

Bu karar, takip bakımından kesin sonuç doğurmakta ve takip devam etmektedir. Ancak icra mahkemesi kararı maddi anlamda kesin hüküm oluşturmadığından, taraflar genel mahkemede dava açma hakkını korumaktadır.

Geçici Kaldırma

İİK m.68/a uyarınca alacaklının elinde imzası ikrar edilmemiş adi bir borç senedi bulunmaktadır ve borçlu imzayı inkâr etmekteyse, icra mahkemesi imza incelemesi yapmaktadır. İmzanın borçluya ait olduğu anlaşılırsa itiraz geçici olarak kaldırılmaktadır. Bu durumda borçlu, kanunda öngörülen kısa süre içinde borçtan kurtulma davası açabilmektedir (İİK m.69). Bu dava açılmazsa geçici kaldırma kesinleşmektedir.

4. Uygulamada Süreç

1. Belge durumunun değerlendirilmesi: Alacaklının elindeki belgelerin itirazın kaldırılmasına elverişli olup olmadığı incelenmektedir.
2. Arabuluculuk kontrolü: İtirazın iptali davası açılmadan önce uyuşmazlığın dava şartı arabuluculuğa tabi olup olmadığı belirlenmektedir. Ticari para alacakları, işçi-işveren alacakları, tüketici uyuşmazlıkları ve kira alacakları bu kapsamda olabilmektedir.
3. Arabuluculuk başvurusu: Gerekmekteyse arabuluculuk bürosuna başvurulmakta, anlaşma sağlanamazsa son tutanak düzenlenmektedir.
4. Dava açılması: Son tutanak ve icra dosyası örneği eklenerek dava açılmaktadır.
5. Yargılama: Mahkeme, tarafların delillerini toplamakta, gerektiğinde bilirkişi incelemesi yaptırmaktadır.
6. Karar ve takip: Davanın kabulüyle takip devam etmekte ve haciz aşamasına geçilebilmektedir.

İtirazın kaldırılması yolunda ise arabuluculuk aranmamakta ve talep doğrudan icra mahkemesine yapılmaktadır.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

İtirazın iptali davası, alacağın kaynağı olan hukuki ilişkiye göre görevli mahkemede açılmaktadır. Ticari davalarda asliye ticaret, işçi alacaklarında iş, tüketici işlemlerinde tüketici, kira ilişkisinden doğan alacaklarda sulh hukuk, diğer hâllerde asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Yetki bakımından genel yetki kurallarının yanında, takibin yapıldığı icra dairesinin bulunduğu yer mahkemesi de yetkili kabul edilmektedir.

İtirazın kaldırılması talepleri ise takibin yapıldığı icra dairesinin bağlı bulunduğu yer icra hukuk mahkemesince incelenmektedir. Borçtan kurtulma davası da kanunda gösterilen yer mahkemesinde açılmaktadır.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• İtirazın iptali davası, itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. Bu süre geçirilirse takip dosyası üzerinden devam edilememekte, ancak alacak için ayrı bir alacak davası açılabilmektedir.
• İtirazın kaldırılması, itirazın tebliğinden itibaren kanunda öngörülen süre içinde istenmelidir.
• Dava şartı arabuluculuğa tabi uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurulmadan açılan dava usulden reddedilmektedir.
• Arabuluculuk süreci boyunca zamanaşımı durmakta ve hak düşürücü süreler işlememektedir.
• İcra inkâr tazminatı için alacağın likit, yani belirli veya belirlenebilir olması gerekmektedir.
• Harç ve gider avansı tutarları her yıl yeniden belirlendiğinden güncel tarifenin kontrol edilmesi gerekmektedir.

7. Sonuç

İtirazın iptali davası ve itirazın kaldırılması, borçlunun itirazıyla duran ilamsız takibin yeniden işler hâle getirilmesini sağlayan iki ayrı yoldur. Alacaklının elindeki belgenin niteliği, hangi yolun daha hızlı ve etkili olacağını belirlemektedir. Dava şartı arabuluculuk ve bir yıllık dava süresi, sürecin planlanmasında dikkate alınması gereken başlıca hususlardır. Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır.

← İcra ve İflas Hukuku