Aydınlatma ve Açık Rıza Metinlerinin Ayrılması: 2026/347 Sayılı İlke Kararı

1. Konunun Genel Çerçevesi

İnternet sitelerinin üyelik, iletişim ve ödeme ekranlarında uzun süredir aynı tablo görülmektedir: tek bir kutucuğun yanında "Aydınlatma metnini okudum, kabul ediyorum ve kişisel verilerimin işlenmesine açık rıza veriyorum" gibi birden fazla beyanı bir araya getiren bir cümle. Kullanıcı bu kutucuğu işaretlemeden işleme devam edememekte; aynı tıklama hem bilgilendirme, hem sözleşme kabulü, hem de açık rıza olarak kabul edilmektedir.

Kişisel Verileri Koruma Kurulu, bu uygulamanın yaygınlaşması üzerine 18 Şubat 2026 tarihli ve 2026/347 sayılı "Veri Sorumluları Tarafından Açık Rıza ve Aydınlatma Metinlerinin Ayrı Ayrı Düzenlenmesi Gerektiği Hakkında İlke Kararı"nı almıştır. Karar, 24 Mart 2026 tarihli ve 33203 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.

İlke kararları, Kanun'a aykırılığın yaygın olduğu durumlarda Kurul tarafından alınmakta ve bütün veri sorumlularını bağlamaktadır. Bu nedenle karar; e-ticaret siteleri, mobil uygulamalar, SaaS hizmetleri, klinikler, eğitim kurumları ve iletişim formu bulunan her türlü internet sitesi bakımından doğrudan uygulama alanı bulmaktadır.

Kararın temel mesajı açıktır: aydınlatma bir bilgilendirme yükümlülüğü, açık rıza ise ilgili kişinin özgür iradesiyle verdiği ayrı bir irade beyanıdır. Bu iki işlem aynı metne, aynı kutucuğa veya aynı cümleye sıkıştırılamamaktadır.

2. Hukuki Dayanak

• 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu: KVKK m.3, KVKK m.5, KVKK m.6, KVKK m.10, KVKK m.12, KVKK m.15, KVKK m.18
• Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ
• Kişisel Verileri Koruma Kurulu'nun 18.02.2026 tarihli ve 2026/347 sayılı İlke Kararı
• 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun (ticari elektronik ileti onayları bakımından)

3. Kanundaki Düzenleme

Aydınlatma Her Durumda Yapılmaktadır

KVKK m.10 uyarınca veri sorumlusu, kişisel verilerin elde edilmesi sırasında ilgili kişiyi kimliği, işleme amaçları, aktarım yapılan taraflar, toplama yöntemi, hukuki sebep ve ilgili kişinin hakları konusunda bilgilendirmekle yükümlüdür. İlke kararında, aydınlatmanın hangi işleme şartına dayanılırsa dayanılsın ve ilgili kişinin bir talebi aranmaksızın, veri işleme faaliyeti başlamadan önce yerine getirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.

Aydınlatma Metni Sözleşme Değildir

Kararda aydınlatma metinlerinin sözleşme niteliği taşımadığı belirtilmiştir. Bu nedenle aydınlatma metni için "okudum, kabul ediyorum" veya "okudum, onaylıyorum" gibi kabul ya da onay ifadeleri kullanılması hatalı bulunmuştur. Aydınlatma metni bakımından yalnızca metnin okunduğu ve anlaşıldığına ilişkin bir beyan alınabilmektedir. Bu beyan için "okudum ve anladım" ifadesinin kullanılması kararın yaklaşımıyla uyumludur.

Açık Rıza Ayrı Metin ve Ayrı Beyanla Alınmaktadır

KVKK m.3 uyarınca açık rıza; belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan rızadır. İşlemenin açık rızaya dayandığı hâllerde aydınlatma metni ile açık rıza metni ayrı ayrı düzenlenmeli, farklı başlıklar altında sunulmalı ve her biri için ayrı beyan alınmalıdır. Metinler aynı sayfada yer alsa bile birbirinden açıkça ayrılmalıdır. Açık rıza beyanı, ilgili kişiye rıza verme ve vermeme seçeneğini eşit şekilde sunacak biçimde kurgulanmalıdır.

Gereksiz Açık Rıza İstenmemektedir

İşleme faaliyetinin sözleşmenin kurulması, hukuki yükümlülük veya meşru menfaat gibi KVKK m.5 kapsamındaki başka bir şarta dayanması hâlinde yalnızca aydınlatma yapılmakta, ayrıca açık rıza metni sunulmamaktadır. Başka bir hukuki sebebe dayanan işlem için açık rıza istenmesi, ilgili kişiyi yanıltıcı nitelikte görülmektedir; zira rıza geri alındığında işlemenin durup durmayacağı belirsiz hâle gelmektedir.

Sık Yapılan Hatalar

Kararda ve ekindeki örneklerde öne çıkan hatalı uygulamalar şunlardır: aydınlatma ve açık rıza metinlerinin birlikte veya iç içe düzenlenmesi, aydınlatma metni için onay ya da kabul istenmesi, başka veri sorumlularının metinlerinin kopyalanması, genel ve muğlak ifadeler kullanılması, gerçekte yapılmayan yurt dışı aktarımlardan söz edilmesi gibi yanıltıcı bilgiler verilmesi ve metinlerin gereksiz ölçüde uzun ve karmaşık tutulması.

4. Uygulamada Süreç

1. Ekranların envanteri: Üyelik, iletişim formu, sipariş, ödeme, bülten ve mobil uygulama kayıt ekranlarında yer alan bütün kutucuk ve beyanlar listelenmektedir.
2. Hukuki sebebin belirlenmesi: Her işleme faaliyeti için açık rızanın gerçekten gerekli olup olmadığı KVKK m.5 ve KVKK m.6 çerçevesinde değerlendirilmektedir.
3. Metinlerin ayrılması: Kullanıcı sözleşmesi, aydınlatma metni, açık rıza metni, çerez tercihleri ve ticari elektronik ileti onayı birbirinden bağımsız metinler olarak düzenlenmektedir.
4. Kutucukların yeniden kurgulanması: Sözleşme kabulü için ayrı bir kutucuk, aydınlatma için bağlantı veya "okudum ve anladım" beyanı, açık rıza ve pazarlama izni için ise önceden işaretlenmemiş, ayrı ve isteğe bağlı kutucuklar kullanılmaktadır.
5. Hizmetin rızaya bağlanmaması: Açık rıza verilmemesi hâlinde, rızaya dayanmayan temel hizmetin sunulmaya devam edilmesi sağlanmaktadır.
6. Kayıt ve ispat: Hangi metnin hangi sürümünün, hangi tarihte ve hangi kanaldan sunulduğu ile verilen beyanlar kayıt altına alınmaktadır; ispat yükü veri sorumlusundadır.
7. Dilin sadeleştirilmesi: Metinler, şirketin gerçek faaliyetlerine göre sade ve anlaşılır bir dille yeniden yazılmaktadır.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

İlke kararına aykırılık, KVKK m.12 kapsamındaki teknik ve idari tedbir yükümlülüğüne aykırılık olarak değerlendirilmekte ve Kurul tarafından KVKK m.18 uyarınca idari para cezası uygulanabilmektedir. Kurul, ilgili kişinin şikâyeti üzerine veya re'sen inceleme başlatabilmektedir. Kurul kararlarına karşı idari para cezaları bakımından sulh ceza hâkimliğine, diğer kararlar bakımından ise idari yargıya başvurulabilmektedir. İlgili kişiler, öncelikle veri sorumlusuna başvurmakta; cevap verilmemesi veya cevabın yetersiz bulunması hâlinde Kurul'a şikâyette bulunabilmektedir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• İlke kararı 24 Mart 2026 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanmış olup ayrı bir geçiş süresi öngörülmemiştir; mevcut metinlerin gecikmeksizin gözden geçirilmesi gerekmektedir.
• Aydınlatma metninin yanında yer alan kutucukta "kabul ediyorum", "onaylıyorum" veya "açık rıza veriyorum" gibi ifadeler bulunmamalıdır.
• Kutucuk kullanılması tek başına aykırılık oluşturmamakla birlikte, aydınlatma kutucuğunun yalnızca okuma ve anlama beyanına yönelik olması gerekmektedir.
• Açık rıza ve pazarlama izni kutucukları önceden işaretli gelmemeli ve işaretlenmemeleri hâlinde temel hizmet engellenmemelidir.
• Ticari elektronik ileti onayı, KVKK kapsamındaki açık rızadan ayrı olarak 6563 sayılı Kanun ve İleti Yönetim Sistemi kuralları çerçevesinde alınmalıdır.
• Mobil uygulama ve internet sitesindeki metinlerin aynı sürümde tutulması ve değişikliklerin tarihli olarak saklanması önem taşımaktadır.

7. Sonuç

2026/347 sayılı ilke kararı, uzun süredir yaygın olan "tek kutucukla her şey" uygulamasını açıkça hukuka aykırı kabul etmektedir. Aydınlatma bir bilgilendirme, açık rıza ise ayrı ve özgür bir irade beyanıdır; bu ayrım hem metinlere hem de kullanıcı ekranlarının tasarımına yansıtılmalıdır. Kayıt ve iletişim ekranlarının bu karar ışığında yeniden düzenlenmesi, idari para cezası riskini azaltmanın yanında kullanıcı güvenini de artırmaktadır.

Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır. Yeni yazılar LinkedIn ve Instagram hesaplarında da paylaşılmaktadır.

← Kişisel Verilerin Korunması ve Veri Uyumu