Adli Sicil ve Arşiv Kaydının Silinmesi

1. Konunun Genel Çerçevesi

Bir ceza davasında verilen mahkûmiyet kararı, cezanın infazıyla birlikte bütün sonuçlarını yitirmemektedir. Kesinleşen mahkûmiyetler adli sicile kaydedilmekte ve bu kayıtlar kamu görevine giriş, bazı meslek ve ruhsatlara başvuru, silah ruhsatı ve yurt dışı vize işlemleri gibi pek çok alanda kişinin karşısına çıkabilmektedir.

5352 sayılı Adli Sicil Kanunu, adli sicil ve arşiv kayıtlarını ayrı ayrı düzenlemekte; bu kayıtların kimler tarafından ve hangi amaçla görülebileceğini ve hangi şartlarda silineceğini belirlemektedir. Kişinin geçmişteki bir mahkûmiyetin etkilerinden kurtulabilmesi, bu kuralların doğru uygulanmasına bağlıdır.

Adli sicil kayıtlarına ilişkin bilgiler, kişisel veri niteliği taşıdığından Kanun'da belirtilen merciler ve amaçlar dışında paylaşılamamaktadır. İşverenler, kural olarak çalışanlarından veya adaylardan yalnızca Kanun'un izin verdiği hâllerde ve işin niteliğiyle bağlantılı olarak adli sicil kaydı belgesi isteyebilmektedir. Kayıtların hatalı tutulması veya silinmesi gereken bir kaydın silinmemesi hâlinde ise kişinin düzeltme talebinde bulunma imkânı bulunmaktadır.

2. Hukuki Dayanak

• 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu: 5352 s. K. m.4 (adli sicile kaydedilecek kararlar), 5352 s. K. m.9 (adli sicil kaydının silinmesi ve arşiv kaydı), 5352 s. K. m.10 (adli sicil bilgilerinin istenmesi), 5352 s. K. m.12 (arşiv kaydının silinmesi), 5352 s. K. m.13/A (memnu hakların iadesi)
• Adli Sicil Kanunu Yönetmeliği
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu: TCK m.53 (belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma)
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu: CMK m.231 (hükmün açıklanmasının geri bırakılması)

3. Kanundaki Düzenleme

Adli Sicil Kaydı

5352 s. K. m.4 uyarınca Türk mahkemeleri tarafından verilip kesinleşen ceza mahkûmiyetine ilişkin kararlar ile güvenlik tedbirlerine ilişkin kararlar adli sicile kaydedilmektedir. Adli sicil kaydı belgesi, kamuoyunda "sabıka kaydı" olarak bilinmektedir.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin kararlar ise adli sicile değil, ayrı bir kayıt sistemine kaydedilmekte ve adli sicil kaydı belgesinde yer almamaktadır. Bu kararlara ilişkin kuralların 7589 sayılı Kanun ile değiştirildiği dikkate alınarak somut olayda güncel düzenleme ayrıca değerlendirilmelidir.

Arşiv Kaydına Alma

5352 s. K. m.9 uyarınca cezanın infaz edilmesi veya herhangi bir nedenle infaz edilmemesi gibi Kanun'da sayılan hâllerde adli sicil kaydı silinmekte ve arşiv kaydına alınmaktadır. Arşiv kayıtları kural olarak adli sicil kaydı belgesinde gösterilmemekte; yalnızca soruşturma ve kovuşturma makamları gibi Kanun'da belirtilen merciler tarafından ve belirli amaçlarla görülebilmektedir.

Arşiv Kaydının Silinmesi

5352 s. K. m.12 uyarınca arşiv kayıtları; kişinin ölümü, cezanın infazından itibaren Kanun'da öngörülen sürelerin geçmesi ve Kanun'da sayılan diğer hâllerde silinmektedir. Bazı ağır suçlar bakımından silme süreleri daha uzun tutulmuş veya ek şartlara bağlanmıştır.

Memnu Hakların İadesi

Mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak bazı haklardan yoksun bırakılan kişi, 5352 s. K. m.13/A uyarınca Kanun'da öngörülen şartların gerçekleşmesi hâlinde memnu hakların iadesini talep edebilmektedir. Bu şartlar arasında cezanın infazından itibaren belirli bir sürenin geçmesi ve bu süre içinde yeni bir suç işlenmemesi ile iyi hâlin bulunması yer almaktadır.

4. Uygulamada Süreç

1. Kayıtların öğrenilmesi: Adli sicil kaydı belgesi e-Devlet üzerinden veya adliyelerdeki adli sicil birimlerinden alınmaktadır. Arşiv kayıtlarının içeriği için kişinin kendisi tarafından başvuru yapılabilmektedir.
2. Hukuki değerlendirme: Her kaydın infaz tarihi, suç türü ve silme şartları incelenmektedir.
3. Silme başvurusu: Silme şartları oluşmuş ancak kayıt silinmemişse Adalet Bakanlığı Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü'ne başvurulmaktadır.
4. Memnu hakların iadesi talebi: Şartlar oluşmuşsa yetkili mahkemeye dilekçe ile başvurulmaktadır.
5. Sonucun takibi: Karar sonrasında kayıtların güncellenip güncellenmediği yeniden kontrol edilmektedir.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Adli sicil ve arşiv kayıtları, Adalet Bakanlığı Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü tarafından tutulmaktadır. Kaydın silinmesi talebinin reddi idari işlem niteliğinde olduğundan, bu işleme karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilmektedir.

5352 s. K. m.13/A uyarınca memnu hakların iadesi, kişinin son mahkûmiyet hükmünü veren mahkemeden talep edilmektedir. Mahkemenin kararına karşı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre itiraz yoluna başvurulabilmektedir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Silme sürelerinin başlangıcı kural olarak cezanın infaz edildiği tarihtir; infazın tamamlandığı tarih doğru tespit edilmelidir.
• Bazı kamu kurumları ve meslek kuruluşları, Kanun'da öngörülen hâllerde arşiv kayıtlarını da görebilmektedir.
• Yurt dışı başvurularında istenen belgelerin kapsamı, ilgili ülkenin talebine göre değişebilmektedir.
• Memnu hakların iadesi kararı, hak yoksunluklarını ortadan kaldırmakla birlikte kaydın kendiliğinden silinmesi sonucunu doğurmamaktadır.
• Adli sicil kaydının bulunması, belirli mesleklere kabulde Kanun'da öngörülen ayrı engeller doğurabilmektedir.

7. Sonuç

Geçmişteki bir mahkûmiyetin sonuçlarının ortadan kaldırılması, adli sicil ve arşiv kayıtlarının ayrı ayrı değerlendirilmesini gerektirmektedir. Kayıtların düzenli olarak kontrol edilmesi, silme şartlarının oluştuğu tarihin takip edilmesi ve gerekli hâllerde memnu hakların iadesinin talep edilmesi, kişinin sosyal ve mesleki hayatına yeniden katılımını kolaylaştırmaktadır.

Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır. Yeni yazılar LinkedIn sayfasında da paylaşılmaktadır.

← Ceza Hukuku